|
|
قادر
یامان ترکیه
در دوراهی کمالیزم
کشور
ترکیه که در
غرب قاره
آسیا قرار
دارد و پیوند
گاه دو قاره
مهم آسیا و
اروپا می
باشد. در پی
شکست
امپراتوری عثمانی
در جنگ اول
جهانی، دولت
بزرگ عثمانی
از هم پاشید و
مورد تاخت و تاز
بریتانیا و
هم پیما نانش
قرار گرفت و
در این گیر و
دار تاریخی مصطفی
کمال پاشا
به دلیل
سازمان دهی
مقاومت ملی
علیه متجاوز
ین خارجی لقب
قهرمان ملی
آن کشور را از
آن خود ساخت،
و توانست با
مهارت خاص
جمهوری
ترکیه را بر
پایه اصل
جدایی دین از
سیاست بنا
کند و لقب (اتا
ترک)
یا
بابای ترک را
از آن خود کند. زادگاه
مصطفی کمال (1881 )،
افسر و
سیاستمدار
شهیر ترک،
سالونیک که
اکنون در
کشور یونان
قرار دارد میباشد.
پدرش کارمند گمرک
دولت عثمانی
در سالونیک
بود، که در
آوان کودکی
مصطفی پاشا
از جهان در گذشت.
مصطفی کمال
پس از پایان
مکتب
ابتدایی به
آموزش نظامی
پرداخت و
تمام دوره
های آموزشی
را با درجات
عالی به
پایان
رسانید و در
جنگ اول جهانی
در جبهه های
جنگ علیه
نیرو های انگیسی
از خود
قهرمانی های
زیادی نشان
داد که به "
ناجی
استانبول "
شهرت یافت. پس
از پایان جنگ
اول جهانی،
محافل حاکمه
ای دولت
عثمانی،چاره
ای کار را در
آن میافتند
که برای
ادامه بقا و
تسلط خویش بر
مردم، کشور
را زیر نفوذ
کامل انگلیس
ها قرار دهند.
اما در مقابل
گروه دیگر از
روشنفکران و
نظامیان در
جهت نزدیکی به
ایالت متحده
امریکا و
قیومت آن
کشور بر دولت
عثمانی تلاش
میکردند. هدف
هر دو گروه
نامبرده این
بود تا با جلب
نظر و کمکهای
یک قدرت بزرگ
خارجی،کشور
را در شکل جغرافیایی
گذشته آن نگه
دارند. در
برابر این دو
گروه کسانی
دیگری چون
مصطفی کمال
پاشا بر آن
بودند که نگه
داشتن
سرزمینهای
امپراتوری
عثمانی امکان
پذیر نبوده و
باید دولت
تازه ای بر
پایه پیوند
های ملی
تشکیل گردد. مصطفی
کمال در این
باره با برخی
از افراد
بلند پایه
دولت از جمله
با سلطان و
وزیران وی
گفتگو کرد،
اما آنها از
دیدگاه های
وی پشتیبانی
نکردند. وی
ناگزیر با
جمعی از
یاران خویش
به ویژه با آن
عده از
فرمانده های
که از پیمان
آتش بس و به خصوص
مواد مربوط
به انحلال
ارتش خشمگین
بودند، به
گفتگو
پرداخت و
موافقت آنها
را جلب کرد. در
نتیجه پس از
حوادث بسیار
دراماتیک در
ماه نوامبر
سال 1922 عیسایی
مجلس بزرگ
ملی به
پیشنهاد مصطفی
کمال پاشا سلطنت را
از خلافت جدا
اعلام نمود و
به پایانی
سلطنت رای
دادند. وحیدالدین
آخرین سلطان
امپراتوری
عثمانی کشور
را ترک گفت و
چند ماه پس از
آن در
کنفرانس " لوزان
"(1923 ع ) تمامیت
ارضی ترکیه و
استقلال
کامل آن
اعلام گردید.
در اکتوبر
همان سال مصطفی
کمال " اتا
ترک " به
عنوان
نخستین رییس
جمهور ترکیه
انتخاب گردید
و پس از گذشت
چند ماه در
ماه مارچ سال 1924
عیسایی به
الغای خلافت
پیروز گردید
و بدین سان حکومت
دینی مذهبی 600
ساله آل
عثمان بر
افتاد و به تاریخ
سپرده شد. با
پیش آمد های
تازه ای صحنه
سیاسی ترکیه
سده بیست و
یکم، ناگزیر
گذر کوته ای
به گذشته های آن
کشور لاییک پرداختیم.کشوری
که در گذشت
بیشتر از
هشتاد دهه
جدایی دین از
سیاست را
آزمود و در
جامعه پیاده نمود
چگونه به عقب
بر میگردد. اتا ترک
زمانیکه قدرت
را بدست گرفت
جمله مشهوری
را به زبان
آورد : " ما از
شرق آمده ایم
اما به سوی
غرب می رویم "...
وی به خوبی
میدانست که
اجدادش از
سوی شرق به
سرزمین
اناتولی پا
گذارده
بودند و تصور
میکرد حرکت
نهایی به سوی
غربی شدن است.
اما پس از
پیروزی حزب
اسلامی گرای
" عدالت و
توسعه " در
صحنه سیاسی
ترکیه به
معنی نفی این
جمله مشهور اتا
ترک نمیباشد ؟
بدون شک گذر
به تاریخ
نمیتواند
پاسخی برای
این پرسش
ارایه کند،
اما میتواند
به این پرسش
که چرا " حزب
عدالت و
توسعه " تا
به این حد در
سیاست ترکیه
موفق بوده
است، را تا
اندازه ای پاسخ
دهد. سیاست غرب
گرایی
اتاترک که
بیشتر به
مدرنیزه ساختن
سطحی جامعه
ترکیه
پرداخته بود
و از دست بردن
در ساختار
های به جا
مانده از
امپراتوری عثمانی
علاقه نشان
نمیداد مه به
جدایی بزرگ ملت
ترکیه از حزب "جمهوری
خواه خلق " انجامید ه
بود.انتخابات
دموکراتیک
سال 1950 در ترکیه
نشان داد که
چگونه
اکثریت ترک
ها به حزب پوپ
لیست " دموکرات
ترکیه " رای
دادند.
رهبران حزب
دموکرات
ترکیه به
بهترین شکل
از اسلام به
کانون مبارزاتی
استفاده
نمودند. آنها
به توده های ناراضی
مردم قول
میدادند که
از استانبول
مکه دیگری
میسازند... و
آموزش های
دینی را به
مدارس باز
میگردانند.
اگر چه
رهبران حزب "
دموکرات
ترکیه " آدم
های مذهبی ای
نبودند و هر
دو از یاران
اتا ترک در
اصلاحات
سکولار به
شمار می
آمدند، اما
مجموعه ای از
شرایط
اجتماعی سبب
شد تا دامن
زدن به
منازعه ای
مذهبی زمینه
ای برای کسب
رای باشد و
آنها از این
زمینه بسیار
استفاده
نمودند. اما
تجربه
تاریخی نشان
داد که در
ترکیه
دموکراسی ها
فقط با
اکثریت آرا
بر پا نه می
میمانند. در دست
داشتن
اکثریت در
پارلمان به
حزب دموکرات ترکیه
اجازه تا
بدون رقیب
سیاسی، کشور
در دست داشته
باشند.
اقدامات
نادرست در
عرصه
اقتصادی و
سیاسی موجب
شد تا ترکیه درپردگاه
نابودی قرار
گیرد.در
سال1950بحران
بدهی های
خارجی این
کشور قریب به
یک میلیارد
دالر میرسید.
تورم به نقطه
بحرانی خود در
تاریخ کشور
رسیده بود. در
فرجام تورم
به نقطه
رسیده بود که
حمایت توده
روستایی
مانع از
کودتای ارتش
علیه دولت
شود. بلا خره
در بهار سال 1960 ارتش
ترکیه داخل
اقدام
گردیده و
دولت دموکرات
ها را سرنگون
نمود و بدین
ترتیب اولین
آزمایش
دموکراسی
پارلمانی در
سرزمین اتا
ترک به ناکامی
انجامید. قابل
یادآوری است
که ارتش
ترکیه در سال
های 1971 و1980 نیز علیه
دولت دست به
کودتا زد.اما
در چهار دهه
گذشته شواهد
از حرکت
تدریجی ترکیه
به سوی ثبات و
دموکراسی
بیشتر حکایت
دارد. از جانب
دیگر صاحب
نظران تداوم
دولت اسلام
گرای ترکیه
به رهبری حزب
عدالت و
توسعه را با
احتیاط
دنبال
میکنند.اکثرأ
این پرسش را
مطرح میکنند
که آیا اسلام
گرایان ترک
به رهبری
اردوغان و
عبدالله گل
تجربه اسلام
گرایی دهه
پنجاه سده
گذشته را
تکرار
نخواهند کرد
؟ عملکرد های دولت حزب عدالت و توسعه نشانه ای از آن است که علیرغم سر دادن شعار های دینی، تغیری در شیوه زندگی سکولار مردم ایجاد نکرده است. گرچه آنها از سیاست لاییک اتاترکی فاصله گرفته اند، اما زمام داران حزب عدالت و توسعه تا به حال هرگز به حدی پی&# |
