چندی قبل نجم الدین اربکان از شاخصترین چهره های اسلامی در سطح منطقه وجهان در سن 85 سالگی چشم ازجهان پوشید. إنا لله وإنا إلیه راجعون.
خداوند می فرماید: «کلّ نفس ذائقه الموت وإنّما توفّون أجورکم یوم القیامة فمن زحزح عن النار و أدخل الجنة فقد فاز وما الحیاة الدنیا إلّا متاع الغرور» آیه ی ١٨٥آل عمران
 هرکسی طعم مرگ را می چشد وشما پاداشهای خویش را در روز رستاخیز باتمام وکمال خواهید گرفت و آنکه از آتش جهنم نجات پیدا کرد وبه بهشت راه یافت به حق رستگار شد آری، زندگی دنیا متاع پوچی بیش نیست.

وپیامبر اکرم فرمود:« الدنیا مزرعه الاخرة» دنیا کشتگاه آخرت است. یعنی کارنامه ی من انسان روزی روزگاری در محضر باری ودر دادگاه عدالت الهی مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت ومبتنی بران با من برخورد خواهد شد. من انسان هرچه را در این جهان کرده وانجام داده ام زمانی با دقت بازبینی شده وبی هیچ نقصی پاداش آنرا خواهم گرفت، درست پانشانه های من در زندگی امروزی ام نقش وتأثیری ابدی در سرنوشت آتیه ام خواهد داشت.

 آری،زندگی از منظور دینی گوهر گرانسگی است که به هیچ وجه نباید در بازار هرزگی وهوس بازی هزینه شود. من انسان در قبال این امانت بزرگ الهی به گونه ی توجیه ناپذیر مسؤلم ولاجرم تا نفس در تن است بار سنگین این مسؤلیت را برشانه دارم و چون جان به جان آفرین سپردم این مسؤلیت به پایان خط می رسد و وظیفه ام خاتمه می باید وزمانی حساب دهی فرا می رسد که خداوند می فرماید:« وکلّ إنسان ألزمناه طائره فی عنقه ونخرج له یوم القیامة کتابا یلقاه منشورا، إقرأ کتابک کفا بنفسک الیوم علیک حسیبا»آیه ی13و14 إسراء

 کارنامه ی هر انسان برگردن او آویزان است که آنرا برایش روز قیامت باز خواهیم کرد، وآنگاه به او می گوییم نامه ی اعمالت را بخوان وخود در حق خویشتن داوری کن.

 پس خوشا به حال آنهائیکه از کناره های خطر خیز واز شیب های مخوف ونفس گیر میدان های زندگی بی آنکه بلغزند پا به اوج وپهنای عزت می نهند ودر فضاهای کلان آزادی وسر افرازی وافق های بلند وناپیدای رهایی، نورانی ترین لحظات وماندگارترین جلوه های عبورانسان از مرز بی مقداری وفنا پذیری یعنی «بودن» را تا ثریا ی ابدیت وخلود یعنی « شدن» به تماشا می نشینند. خوشا به حال آنهائیکه سفینه ی بختشان از میدان های مغناطیسی بزرگ وازقلزم طوفان های خورشیدی بی هیچ لرزش ولغزشی راه پویایی و صعود را طی می کند و لایه های راز آلود آسمان های دور را تا نا کجا آباد آرامش وسکون (رضی الله ) در می نوردد. خوشا به حال آنهائیکه درخت تناور قامتشان در برابر تندباد جاذبه های زندگی وانباشت هوسها و فشارهای غریزی،نفسی وروانی فرو نمی غلطد وشاهین بلند پرواز وجودشان برسر هر نعشی نمی نشیند و از هر جیفه شکم نمی آلاید و با لاخره خوشا به حال آنهائیکه بر طریق رهایی انسان چون چلچراغی پیوسته نور می ریزند و خود می سوزند تا از خاکستر مطهر هست وبودشان ققنوس رهایی وآزادی سربرکشد ونوای نو در بزم زندگی راتاعصرها ونسل های دیگر ساز کند.

به حق شخصیت ارجمند اربکان از این طراز بود. کارنامه ی کم نظیر او در تاریخ معاصر بشری را می توان خارق العاده خواند. او به حق یک مجدد بود. روح تازه ونفس گرم دربن اندیشه های دینی دمید. سازواره ی فعالیت های دینی وجهش روشنگرانه ی او در برهه ای آغاز به کار کرد که دم زدن از آموزه ها وارزشها ی اسلامی زهره ای شیر می طلبید. نمی دانم چه بگویم، براستی قلم از وصف قامت آسمان سای او عاجز است. ناگفته نماند که بنده به ملت بزرگ ترک احترام وافر قائیلم ودلبستگی ام را به تاریخ سرشار از غرور وافتخار آنها پوشیده نمی گذارم، نقش وتاثیر آنها را درگذشته وحال ملت های مسلمان ستودنی ودرخورتمجید میدانم،با این همه باید متذکرشد که به هیچ وجه در رگهای این نبشته خون برخورد عاطفی در جریان نیست وفقط می خواهد حقیقتی را که بر بام تاریخ معاصر ترکیه وبل امت اسلامی قامت افراخته و زیروبم زندگی مردم این کشور وجهان اسلام را به شدت تحت تاثیر قرار داده است در محدوده ی ظرفیت های خویش نگار گری کند.

نجم الدین اربکان تحصیلاتش را تا درجه ی دوکتورا در رشته مهندسی مکانیک از دانشگاه آخن در جرمنی به پایان رساند و ابتکارات و نو آوری هایی را در تعدیل انجن تانکها وموتور های دیزلی سامان داد اما حین عودت به وطن دیری نگذشت که دریافت روح سرکش و نا آرام او در قفس تنگ وکنج نفس گیر قالب ریزی و تصویرگری ابزار جامد نمی گنجد وبلکه میل پریدن ورسیدن به مرز هندسه و معماری سلوک آدمی وجامعه ی بشری را در سر دارد تا انسان نو بااندیشه ای نو برکویر تفتیده وسوزان زندگی مجال ظهور یابد و ابر خداباوری باران رحمتی وغیثی عنایتی بر بُن نهال اخلاق جامعه و مردم ترکیه بریزد.

 فعالیت فکری اربکان در زمانی آغاز شد که نبض زندگی در کشورش را سکولریسم تاب می داد و ترکیه در ایزوله و انزوای خود ریز بینی وتوهم رهای از لاک تعلقات پارینه وگسست پیوند های تاریخی قرار داشت. اما برخلاف، زاویه ی دید اربکان را عصاره فرهنگ دینی، تمامت باورهای اسلامی، پیوستگی وچسبیدگی حقیقت جامعه ومردم ترکیه به گذشته ای نه چندان دور واما لبریز از شکوه واعجاز، جهت می داد. دل ودیده ی او سیراب از معرفت دینی بود ودر نهادش خروش وارستگی وآزادی انسان از کنج غفلت ومذلت ولمیدن درحضیض خود ستیزی وشهوت پرستی صیحه می کشید و آرزو داشت زلال اندیشه هایش مصدر الهامی برای دگردیسی های کلان درگستره ی تاریخ کشورش گردد وسیر تحولات سیاسی در این خطه یک زمانی با آن هم طراز باشد. اربکان خوب می دانست که برای رسیدن به این هدف بایستی از گذر گاههای مخوف عبور وبا تلخی ها وسختی های کمر شکن ورنج های تن فرسا دست وپنجه نرم کند. اما، انگار دست تقدیر او را برای پیمودن این راه به میدان کشیده بود تا با فضا سازی های روشنفکرانه و تزریق اندیشه های هم سنخ با شمایل فرهنگی وتاریخی کشورش عرصه را برای تبلور افکار ودیدگاه های خویش دربستر یک حرکت پویا، زمان شناس، هدفمند وآینده نگر مهیا سازد.

اینجاست که در سال 1970 حزب نظام ملی را پایه نهاد و وارد میدان فعالیت های سیاسی شد. تاسیس حزب نظام ملی توسط یک روشنفکراسلام گرا، آغاز یک مرحله ی تازه در بُحبوحه ی گرفتاری ها وخفقان فعالیت های حزبی در ترکیه آنروز بود زیرا تا آن زمان از حضور روشن فکران دینی در میدان سیاست خبری نبود وفضا یکدست توسط طیف های سکولر وارتش قدرتمند این کشور که خود نیز درسنگر دفاع از ارزشهای کمالیسم قرار داشت، اداره می شد.

 فعالیت سیاسی اربکان در امتداد چهل سال در ارتباط به خودش ظاهرا مقرون به پیروزی نبود و نامبرده جز در دو مورد آنهم بسیار گذرا نتوانست فرصت خدمت گذاری برای جامعه ومردم ترکیه را در پست رهبری دولت به دست آورد که البته یکبار معاون صدراعظم وباردیگر خود نخست وزیر بود. حکومت ائتلافی او در سال 1997 به سرعت در زیرساطور فشار ارتش کنار رفت اما شجره ی طیبه ای راکه این بزرگوار آبیاری نمود دیری نگذشت که به درختی گُشن و تَناور مبدل شد که برتارک زندگی ترکها با جلوه های دیدنی خرگاه بست که البته در ظل ممدود وسایه ی گورای آن اینک سایر جوانب حیات اجتماعی در این کشور تا دور دستها دگرگون شده است.

 هرچند جمهوری ترکیه کماکان در امتداد جاده ی تفکیک دین از دولت به پیش می رود وسیاست در این کشور بر روی خطوط ارزشهای کمالیستی همچنان جهت می یابد وهنگامه ی سکولریسم چون گذشته به قوت برپااست اما گوی مدل اسلام گرای در ترکیه با شیوه ها ی جدید وشگرد های پویا و درک واقعیت های جهان معاصر وپیچیدگی ودرهم تنیدگی روابط انسان امروز، بادور اندیشی وحوصله مندی راه را برای دگرگونی های محسوس در این کشورهموارمی کند. گفتمان اسلام گرایی در ترکیه با آنچه درسایر کشورهای اسلامی می گذرد تفاوت عمیق دارد. اسلام گرایان در ترکیه شعار نمی دهند، گلو نمی خراشند، نفس نمی سوزند وخود نمی فریبند بل با حضور در صحنه ها و میدان های کلان خدمت رسانی وطرح وبرنامه ریزی سامان مند وانتظام یافته برای لایه های مختلف جامعه وبویژه نسلهای جوان درهمه عرصه ها و تمامی میدان ها زمینه ی رشد وتکامل فرهنگ دینی وگرایشهای اسلامی را بیشتر از پیش مساعد ساخته اند. تربیت یافتگان مکتب اربکان اینک کشتی رهبری در ترکیه را سُکان دار اند. آنها طی دو دوره همه پرسی به سکوی رهبری جامعه راه یافته و پیش بینی ها ونظرسنجی ها می رساند که احتمالا باردیگر در انتخابات سال روان میلادی میدان دار معرکه باشند ورقبای خویش را برای یک مرحله ی دیگر از عرشه زعامت سیاسی ترکیه به عقب بکشند.

باری، گفتمان دینی در ترکیه با مدارا وخویشتن داری بستر طرح باور های مذهبی واسلامی را گسترده تر می کند و ذهنیت منفی حاکم در قبال دین را با حضور در همه صحنه ها به چالش می کشد. اسلام گرایان در ترکیه ابزار رسیدن به قدرت را برخلاف برخی گروه ها نه اِعمال فشار وکشتن وبستن وبه آتش کشیدن ویاهم رویا رویی باعالم وآدم وچشم بستن از واقعیت های جهان امروز که حجم بزرگ خدمت رسانی وابتکار عمل در عرصه های اقتصادی، اجتماعی، تعلیمی، امنیتی،سیاسی وحتی فرهنگی وهنری می دانند.

 حضور اندیشه های دینی علی رغم مقاومت هسته ها ودسته های مخالف در حساسترین مراکز ومؤثرترین بنگاه ها مبیّن این حقیقت است که ترکیه وارد مرحله ی تازه ای شده است، مرحله ایکه اردوگاه مخالف نه با اعمال زور وتلاشهای منفی و بازدارنده و واکنشهای تند که تنها با بهبود سامانه ی دفاعی خویش،حضور درصحنه های خدمت رسانی، ایجاد سیاست های کلان راه بردی وتهیه ی بستر مناسب برای مانورهای بیشتر در میان نسل جوان احتمالا خواهد توانست کندی در حرکت وشتاب و نه توقف کامل آنرا باعث شود. اما در حال حاضر اسلام گرایی در این کشور میدان دار وصدرنشین است وعرصه را به گونه ی قابل ملاحظه ای هم در سطح ملی وهم در حوزه سیاست خارجی برای رقبای داخلی خویش تنگ کرده است. مدل اسلام گرایی در ترکیه با هوشمندی وانعطاف پذیری تنها نمونه ای است که توانسته است هم نبض جامعه را از مدخل راه کارهای دمکراتیک، بهبود وضعیت اقتصادی، رشد درامد ملی، بلند بردن سقف آزادی بیان و حقوق شهروندی در دست داشته باشد وهم در سطح جهانی مورد پذیرش وتایید گسترده قرار گیرد.

ترکیه پس از رسیدن اسلام گرایان به منصه ای قدرت همانگونه که از انسجام یافتگی وشگوفای درعرصه های مختلف در داخل بهره مند شد به همان پیمانه دایره حضور وتاثیر آن درسطح منطقه وجهان بسط وگسترش بیشتر یافت که البته این مسئله شاخص نفوذ ومیدان بازی رهبران اسلام گرای این کشور را به شکل بی سابقه ای در میان مردم این کشور برجسته وپهن کرده است.

 ارتش قدرتمند ترکیه که همواره در خط دفاع از ارزشهای کمالیستی قرار داشت آهسته آهسته خود را با شرایط جدید وفق می دهد وحقیقت تغییر در ترکیه را با شمایل دینی واسلامی آن می پذیرد. هرچند تعهد ارتش در حراست از کمالیسم وسکولریسم کماکان تغییر نکرده است ومظاهر دینی رنگ وبوی آنچنانی درمراکز تصمیم گیری، کانون های علمی، دانشگاه ها ومکاتب این کشور ندارد اما باید اذعان نمود که رویکرد دولت فعلی در ترکیه از خصوصیت دینی و دغدغه های مذهبی گه گاهی رنگ می گیرد وغلیان تعلق مذهبی ودلبستگی اسلامی در موضع گیری رهبری این کشور، ازعمق اعتماد به نفس آنها پرده برمی دارد چیزیکه تاریخ تقریبا یکصد ساله ی ترکیه را با آن سَری وسِرّی نیست. تحکیم روابط ترکیه با کشورهای اسلامی وعربی، موضع گیری تند این کشور در قبال حمله رژیم صهیونیستی به نوار غزه در سال 2008، درگیری لفظی آقای اردوغان در داووس با شیمون پریس رئیس جمهوراین رژیم، گریه او بربالین مجروحین فلسطینی در شفاخانه های ترکیه، توصیه موعظه آمیزش به حسنی مبارک در پی حوادث اخیر در مصر که گفت:« آقای مبارک همه ما خواهیم مرد ودر قبال آنچه می کنیم در پیشگاه خدا پاسخ خواهیم داد.» وده ها مورد دیگر این حقیقت را می رساند که فضای سیاسی در ترکیه از رویش وخیزش گرایشهای مذهبی، دینی واسلامی به شکل غیر قابل انکار مایه می گیرد.

به این شکل دیده می شود کاری راکه رهبر فقید اسلام گرایان ترکیه در بیشتر از چهل سال قبل آغازنمود اینک به عنوان بارز ترین پدیده و عامل تغییر در میدان سیاست، فرهنگ، اقتصاد و درکل همه نگرشهای اجتماعی ظهور کرده است.

 اربکان طی تاریخ طولانی مبارزات خویش بارها به زندان رفت وبارها احزابی راکه تاسیس نمود به انحلال کشیده شد اما هربار اگر با اختناق وتحریمی مواجه گردید حزبی دیگری را با نام دیگر وبه زعامت شخصی دیگر ایجاد و راه روشنگری را ثابت وپیوسته ادامه داد. حزب نظام ملی زیر فشار ارتش به سلامت ملی، سلامت ملی به رفاه، رفاه به فضیلت وبالاخره فضیلت در سال 2003 به سعادت تغییر نام داد که البته تاکنون این حزب تحت همین نام در صحنه ی فعالیت های سیاسی در ترکیه حضور دارد. نقش حزب سعادت در شرایط کنونی آنقدر فراگیر نیست اما نقش وتاثیر خط فکری و اندیشه های دینی اربکان بر سراپرده ای حیات سیاسی واجتماعی در ترکیه سایه افگنده است. تحولی راکه اربکان باعث شد اثر ژرف وانعکاس عمیق آن در زندگی طیف های وسیع جامعه ای ترکیه بویژه نسل جوان به وضوح قابل رویت است. شاخص بالای اسلام گرای وتقیّد به ارزشهای اخلاقی والتزام دینی جوانان تحصیل یافته وروشن فکر در این کشور مبیّن این حقیقت است که مکتب فکری اربکان با قرائت پویا از دین و بِهسازی وسایل وابزار تعامل با جامعه توانسته است به قوّت گراف پذیرش، حضور وبقای خویش را در میان توده های ملیونی بالا بکشد.

هرچند عمل دینی در میدان های اجتماعی را در ترکیه نمی توان به آنچه که در هاله ی فعالیت حزبی وسیاسی تحقق یافته منحصر دانست واز سرچشمه های جوشان وفوران فعالیت های سازنده ومؤثر گروه ها ومحورهای فراوان دیگرِ دل بسته به مفاهم اسلامی در این مرز وبوم دیده فروبست که البته خوشبختانه خاک حاصلخیز ترکیه این جوانه ها و شگوفه ها را به کثرت در خود پرورش داده وبارور کرده است اما نور خورشید حضور اربکان وشاگردان او آنقدر فروزان است که به سادگی نمی توان ستاره ای وجود هسته های کوچکتر را در فروغ آن رصد کرد.

اربکان چون اقبال وشریعتی در غرب تحصیلاتش را به پایان رساند اما روح بلند ودل بزرگ او همانند این بزرگان اسیر دام ودانه ی مغرب زمین نشد. همانگونه که اقبال با عودت از غرب وشناخت ومعرفت تمدن مغرب زمین به شعله ای سوزنده ای مبدل گشت واز جانمایه اندیشه های ناب خویش برای بیداری جهان اسلام مایه گذاشت ویکدست خود را در هاله ی عشق رسول خدا یافت وبا روشنگری نقش وسهم کم نظیر خویش را در رویش جوانه های تازه برتن سِتبر باورهای دینی واسلامی حک کرد که می فرماید:

هرکه عشق مصطفی سامان اوست
بحر و بر در گوشه ای دامان اوست

روح را جز عشق او آرام نیست
عشق او روزی است کو را شام نیست

وباز در مذمت تقلید کور از غرب می گوید:

شرق را از خود برد تقلید غرب
باید این اقوام را تنقید غرب

قوت مغرب نی از چنگ و رباب
نی ز رقص دختران بی حجا ب

نی ز سحر ساحران لاله روست
نی ز عریان ساق و نی از قطع موست

قوت افرنگ از علم و فن است
از همین آتش چراغش روشن است

وبه همان شکل که شریعتی پس از باز گشت از فرانسه به یک دشت فریاد مبدل شد واز الیناسیون سخن گفت وبا کلنگ معرفت دینی بنیاد باور های سنتی ونا هم خوان با طبعیت واصالت اسلام را زیرو رو کرد وآهنگ خود شناسی وباز گشت به خویشتن خویش را بلند وروح پویایی، تحرک ونشاط در تفسیر آموزه های اسلامی را در هیکل لاغر فهم دینی دمید واز علویت پالوده وصفویت آلوده سخن گفت وازتجدد وتمدن و تقسیم جامعه به دو طبقه ای روحانی وجسمانی - در پرتو انباشت معرفت دینی وآگاهی تاریخی و وقوف بر حقیقت مکتب اسلام وفرایند تحول اندیشه های دینی – انتقاد نمود وآهنگ احیای ارزشهای اسلامی را که زنگار جهل وغبار تفسیر های کم عمق، فهم ناقص وخُرد اندیشی های موروث بران نقش بسته واز بالندگی وسازندگی آنرا باز داشته بود، سرداد، به همین شکل دیری نگذشت که اربکان پس از عودت از غرب ودرک مسؤلیت کلان خویش در قبال تاریخ، فرهنگ ومردم کشورش بذر آغاز یک مرحله ی تازه در ترکیه را افشاند.

زمانیکه اربکان آغاز به کار کرد افراط گرایی در مبارزه با مفاهم اسلامی؛ فضا را برای طرح گفتمان دینی وتبلیغ اندیشه ها و گرایشهای اسلامی تنگ می کرد وبرکوچه پس کوچه ای حیات اجتماعی در ترکیه عسس و داروغه کمین کرده بود اما دیگر او راه دشوار گذر روشنگری را انتخاب کرده بود که البته امواج توفنده وگرداب های مخوف و هول انگیز هرگز تخته پاره شناور اندیشه هایش را در دریای جامعه از حرکت باز نداشت. اربکان رفت اما شمعی راکه روشن کرد به کانون بزرگ فوران نور مبدل گشت که برای همیشه ی تاریخ نام او را در دل ملیون ها انسان زنده نگه خواهد داشت. روحش شاد یادش گرامی وراهش پر رهرو باد.

محمد سلیم صائب

• افزودن جدید جستجو
• نظر ها

•   |94.169.173.xxx |2011-03-30 22:24:53 ناشناس  - عزیز ( عزیزی)
  با تشکر فرا وان از برادر ارجمند جناب صائب صاحب !
  هر چند که ماه ها وسالیان دراز سپری شد واز شما هی چ مطلب نوشتاری به چشم من نخورد، در حالیکه بلطف خداوند توانائیهای قلمی تان بر همگان محرز ومشخص اس ت .وحالا چشمم به مقالۀ وزین تان که در ارتباط به شخصیت برازندۀ تاریخ معاصر جهان اسلام مطلبی را نوشته بودید افتاد واز خواندن آن استفاده بردم بناءاًاز شما ابراز سپاس می کنم . وامید وارم تا باز مانند گذشته های نسبتا دور از نوشته های گرانسنگ خویش ما را بهره مند سازید .
  والسلام وعلیکم ورحمة الله وبر کاته
  برادرتان عزیز ( عزیزی)
  
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |77.21.217.xxx |2011-04-08 19:53:26 ناشناس
  wai khodai man arbakan schod setara?taziparastan bas ast az rahe nadorost har zamani bargardi bare nda asti
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |77.21.217.xxx |2011-04-14 14:39:26 ناشناس
  chonan raft ke G,,, az k.o,,,e khar raft
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

نوشتن نظر

Your Contact Details:

نام:

ایمیل:  اعلام نکردناعلام کردن

Comment:

عنوان:

قالب نوشته:         -رنگ-آبی کمرنگسیاهآبیبنفشخاکستریسبزلیموییقرمز آلبالوییسرمه ایزیتونیزرشکیقرمزنقره ایآبی سیرسفیدزرد -اندازه-ریزکوچکمعمولیبزرگبسیار بزرگ

Message:

Security

کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."