جناب شاعر گرامى وطن آقاى صبا. اشعار شما نغز، دل انگيز، پر معنى، وزين، متين و پر بار است. دوستدار اشع ار نازنين شما هستم. اگر در باره اقسام شعر و آيين شعر و اين كه چه باعث ميشود يك شاعر شعر بسرآييد نوشت ه كنيد خوش خواهم شد. ما از شما شاعر گرانقدر هرى - زمين اهل فرهنگ - توقع داريم كه با قلم دانش خويش بر اى ما در مورد تاريخ فرهنگ زبان فارسى درى يا فارسى يا همين درى خود مان مطالب دست اول و مستند بنويسيد. ما ميخواهيم موقف و درك و دانش جناب شما را در باره تاريخ فرهنگ خويش بدانيم. باورمندم كه شما به صفت ي ك فرهنگى فرهيخته كه اهل سياست بازى‌ هم نيستيد در مورد زبان و تاريخ داشته ها گفتنى داريد.

س. م.

س.م عزیز
از محبت شما ممنونم. مفتخرم که سروده های پراز عیب واشکالم طرف توجه شما واقع شده است. من خودم آدم افتاده وکم ادعای هستم. فقط تشویق دوستان است که به من جرئت بخشیده تا این نوشته ها را زیر نام شعر بدست نشر سپارم ورنه ما کجا وشعر کجا.
واما در مورد اقسام شعر که سوءال فرمودید اگر مراد تان قالب های ش عری باشند تا جاییکه حافظه یاری می کند چند عدد را میتوانم نام ببرم: بیت ، غزل، قصیده ، رباعی ، دوبیتی ، مثنوی ، مسمط ، مستزاد، قطعه، ترجیع بند ، ترکیب بند ، چهار پاره.
قالب های جدید:
قالب نیمایی یا آزا د ، شعر سپید ، موج نو
واما اینکه چه چیزی باعث میشود تاشاعری ، شعری بسراید خوب مسلم است که این انگیزه نسبت به هر شاعری متفاوت است. آنچه برای یک شاعر انگیزه است ممکن برای دیگری نباشد ودرواقع این یک مساء لهء عندی ، انفسی ویا سبژکتیف است. واما اگر ازتجربه های شخصی خودم بپرسید باید عرض کنم که من خودم بند رت سراغ شعر می روم وبیشتر اوقات اوبسراغم می آید. مواردی راکه من خودم پیشقدم شدم موارد موءفقی نمیدانم . منظورم اینست که شاعر ترین افراد هم درتمام لحظه ها وروز های عمر شان شاعر نیستند. لحظه های الهام ، اشراق وزایش لحظه های خاصی اند وغالبا سرزده وارد می شوند واذن دخول هم نمی طلیند. اگر همهء شاعران منتظ ر این لحظه ها بنشینند موءفق تر خواهند بود حالا این دید گاه شخصی من است واصراری ندارم که همه آنرا بپذ یرند.
از شما ممنونم
ارادتمند
صبا

استاد عزیز وگرامی سیدنورالحق صبا!
سلام ودرود بی پایان مرا هم پزیرا شوید ،بعدش منم گفته این ارجمندی س م را تائید می کنم که واقعاً اشعار شما دل انگیز ،پرمتواوبرای خواننده وشونده جالب و دردآور است ، چندر وز پیش یک از شعرهای شمارا
که تحت عنوان (عزیزونازنیم کمترک لاف خدائی زن) در یک محفل عروسی داودجان پژم ان با کمپوزساخته خودش برای حاضرین محفل خواندن همه اشتراک کننده گان را متاثر ساخت ، وحتی برای خودم حو صله نشستن در محفل نماند ومحفل برای یک چند دقیقه ترک نمودم، استاد عزیز گرچه من خود را شاعر نمیگویم خا ک پای شاعران وادیبان کشورعزیزهستم،ولی گاهی اوقات منم هم چیزرا شعرگونه روی کاغذ می نویسم،اگرلطف نموده مراهم دراین عرصه کمک ویاری رسانید ممنون احسان شما خواهم شد، نمونه های شعرگونه م درسایت کوفی و مشعل می باشد.از بشتر وقت گرانبهاتان ضایع نساخته
همیشه موفق و سرفراز باشید.
با عرض حرمت
م. نصرت

دراینکه موضوع شعر آقای صبأ یکی از هزاران مضمون در گستره هزاران مضمون شعری میباشد وشعرشان را از هر نک ته نظرپاکیزه سروده اند وهم مضمون وموضوعی نداردکه ناخوشایندباشد ولی باآنهم سخن وسؤال اساسی ومنظوریکه شب و روز به خاطر میگذرداینست که شاعر ، مضمون شعرشاعر، مردم ووطنش در کدام شرائط قرار دارد وشاعران در برابر یک جامعه اشغال شده ورژیم دست نشانده ایکه دامنه بی عدالتی درآن حد و مرز ندارد وهمه داشته ها به جز در اختیار مشتی از تبهکاران در اختیار خواص ودانشمندان نمیباشدوهمه جز عده معدودی درآتش بیداد ، فقر وتبعیض میسوزند چه رسالت دارند؟
البته این به هیچ وجه به این معنی نیست که شاعر نباید در تمامی عرصه ها هنرنمائی کند که اگر به آن معنی باشدهر جمله ای ازارکان وانواع شعر درزبان فارسی جای به چشم مالیدن وخرس ندی فراوان دارد.ولی اگر این گفته هم راست باشد که درست است که شاعران دریک اجتماع ازجمله حساسترین مردم ان در عکس العمل علیه شرائط ومناسبات ناخوشایند وغیر عادلانه در جامعه میباشند ودر تهیج مردم به راه راس ت ودر بدست حقوق شان رسالت ایمانی ومیهنی دارند وتأثیرگزاری شعر هم در تهیج وتغییراوضاع به کسی پوشیده ن یست دیده میشود که بعضی از اوقات « این شیوه سخن زدنم نامناسب است » درست از آب در می آیدوایجاب میکند ک ه شعر بعضامضمون دیگر ورسالت دیگری منطبق بر اوضاع واحوال جامعه داشته باشد.امید است که آقای صبأاین گفت ه را نظریکی از خوانندگان وبرادران خودتصور کنندنه کدام سؤظن چه برای ما مردمان دور از میهن همینکه جناب صبأودیگر شعرای عالیقدربه فارسی شعر میگویند وعشق خودرا به زبان خودشان که آرزوی همگانیست ابراز میدارن د جای بسی خرسندی وخانه آبادی میباشد. امید است که این نوشته را که با نیت صاف وبابی غرضی عام وتام نوشت ه شده است غیر ازیک حسن نیت وپیشنهادچیز دیگری تصور نکنند. چه من به هرحال به آقای صبأ امید پیروزیهای ف راوان واحترام برادرانه دارم ویقین دارم ایشان یک مرددانشمندی از زمره مردان شایسته درین سالهای خسته کن تنگنای نشر وپخش بوده ومیباشندوخاص اینکه به گفته مولوی به زبان«قرآن پارسی» مینویسد وآنرا جای شکرانگی دانسته وآرزوی پیروزیهای فراوان دارم. پیروز وسرحال باشید.برادرت.

عزیزم آقای نصرت ، سلام
از حسن نظر شما سپاسگزارم. آرزودارم موءفق وموءید باشید. سروده های زیبای شمارا در سایت های مشعل وکوفی خواندم ولذت بردم. اشعار شما از بار عاطفی خوبی بر خوردار اند وصمیمیت درآنها بو فور وجود دارد. اطمینان دارم که با تمرین بیشتر ووقوف بیشتر بر عنصر وزن، کار های شعری تان ارزنده تر می شوند. ازینکه مرا امین پنداشته با من مشوره کردید از شما برادرانه ممنونم. بی هیچ تعارفی اعتراف می کنم که استعداد وتوانایی های شما زیاد است.


از« دوست» محترمی هم که با مشوره های شان برما منت نهادند مت شکرم.ایشان اگر شعر بالا را دقیق مطالعه کرده باشند باید به سهولت دریافته باشند که عشق مطروحه در غزل ف وق از نوع «جاده گی »و«خیابانی» نه، بلکه عشقی است عرفانی ومتعالی ، همان چیزی که همهء ان سانها برای نجات از مصیبت ها به آن احتیاج دارند.آنچه آدمها رااز بنده گی به طواغیت نجات مید دهد ، بنده گی بخداست ولا غیر. شعار دادن جیزیست وشعر رسالتمند چیزی. خطابه واعلامیهء حزبی وسیاسی چیزیست واثر هن ری چیزی. شعر مقطعی وتاریخ دار قبل ازشاعرش می میرد.
برای پی بردن به کنه پیام یک اثر باید آنرا دقیق خ واند.
آرزومندم در ابلاغ این مطلب به آن دوست ، به کمبود بلاغت مبتلا نشده باشم.
برای شما ازخداوند مزد می طلبم
متقابلا برادرشما
صبا

سلام هاى گرم و احترامات قلبى خويش را خدمت محترم شاعر گرانقدر زبان والاى فارسى درى جناب سيد نورالحق ص باتقديم مى دارم.

من آدمى ساده انديش هستم. من راستش شاعر نيستم. من اشعار بسيارى از شاعران گرامى چه رفته و چه زنده را مطالعه مى كنم. اما اشعار شما و اشعار محترم سيد ضياالحق سخا را زياد دوست دارم. در اشعار شما راز ها و رمز هاى عرفانى نهفته كه روان خواننده را نوازش مى‌دهند و احساس انسان را جهت مى بخش ند. در اشعار شما كنايه هاى لطيف نهفته است.

تا جاى كه من اطلاع حاصل نمودم شما استاد ادبيات درى در دانشكده ى ادبياتِ دانشگاه هرات ‌بوديد. من از آن رو از شما درخواست كردم كه اگر امكان دارد در مورد اقس ام شعر و پيرامون تاريخ فرهنگ زبان ما داشته ها‌ى خويش را با قلم تواناى ‌خويش بنويسيد تا ما از محتويات آن كتب استفاده ى ادبى - علمى نماييم.

گستاخى‌ نشود، از ديدگاه من بين اقسام شعر و قالب هاى آن فرق وجود دارد. شعر همان گونه كه شما نگاشته ايد قالب هاى مختلف دارد. اما تا جاى كه من مطالعه دارم بسيارى بين اقسام شعر و قالب هاى شعرى فرق قايل نيستند.

به طور نمونه يك قالب شعر غزل است. اما در آيين خامه سرايان گذشته غزل يك نوع شعر عشقى شمرده مى شد. اما در افغانستان بعد از روان شاد محمود طرزى روش سرايش اشعار سياسى و طنزى هم در قالب غزل رايج شد. كه اين به قسمى‌ بودن آن اشعار مربوط مى شود. منظور من از قسم همانا نوعيت محتوا يا محتويات يك شعر است نه قالب آن شعر. هم چنين من فكر مى‌كنم بين قالب، نوع، قس م و سبك شعر فرق وجود دارد. من در بخش شعر شناسى و خامه سرايى آدم با سواد نيستم. اما من مى‌خواهم بدانم :

- اقسام شعر چيست (يعنى چند قسم شعر داريم)؟
- شعر چند سبك دارد؟
- شعر چند نوع دارد؟
- شعر چند قالب دارد؟
- انگيزه هاى شعرى يا انگيزه هاى خامه سرايى چه
چيز ها هستند؟
- در حوزه فرهنگى ‌ما ت اريخ و فرهنگ شعر سرايى
از چه زمان آغاز شده است؟

مطالعات ناقص منى ‌بى سواد در بخش شعر شناسى ب اعث شده تا سوالات خويش را با شما كه يك شاعر قابل قدر و استاد ادبيات هستيد در ميان بگذارم. سال ها است كه در كنج تنهايى و به دور از معلم و مكتب، مدرس و مدرسه، استاد و دانشگاه، ... غرق در بحر درك آيين شع ر شناسى شده ام.

من هر گاه اشعار حافظ، مولانا بلخى، جامى، عطار، خيام، صايب، بهار، رودكى، سنايى، خل يلى، بهبهانى، اعتصامى، عشقى، شاملو، بيدل، رهى، ... را مطالعه مى‌ كنم برايم چنين افاده مى شود كه اشعا ر هر يك از اين خامه سرايان ادبيات گهر بار ما را مى توانيم به اقسام، انواع و سبك هاى متفاوت تقسيم بند ى كنيم در حالى‌كه ايشان اصول قالب بندى هاى رايج و شناخته شده را به نحو احسن رعايت كرده اند.

از لح اط نوعيت اشعار مولانا بلخى و حافظ شيرازى اشعار عرفانى به شمار مى‌روند، اما از لحاظ قسمى اساس اشعار م ولانا را معرفت شناسى استوار بر دلايل مادى - معنوى تشكيل مى‌دهد كه چنان اساس را در اشعار حافظ نمى توا ن با گستردگيى كه در اشعار مولانا بلخى وجود دارد سراغ گرفت.

از لحاظ قسمى اشعار خيام بر اساس خرد و عينيت گرايى مادى استوار است و اما از لحاظ قسمى اساس اشعار عطار را بيشتر از هر چيز معنويت نقلانى تشكي ل مى دهد.

من در حد كمى اين را مى دانم كه بين نوعيت و قسمى بودن شعر فرق وجود دارد. همان گونه كه ب ين روش و سبك فرق ظريفى موجود است.

اگر در خطا هستم من را رهنمايى كنيد تا در درك مطالب فوق در پرتو دانش شمابه صورت درست آگاهى دريافت كنم.

همانگونه كه در فوق بيان كردم، من بى سوادم و اگر در نوشتار من ابهامى در رساندن مطلب موجود است بر اين مستِ بى باده نوش خرده نگيريد كه توان خجالت كشيدن زياد را ا ز كفم ربوده اند و من را با پشتاره اى از شرمندگى و خجالت زير نام موجود زنده در اين علت سراىِ آزمون در بند گرگ زندگى تنها رها مانده اند. ذهن منى خاكى زمانى آرام مى گيرد كه مطلب مورد نظرم با سندِ توجيه پ ذير قانع ساخته شود چون منى حقيقت گرا ذاتاً چون در قالب جسم خاكى آفريده شده ام، به عينيت حقايق باورمن د هستم.

من راستش علاقه مند شعر هستم. در هنگام خستگى روانى و متراكم شدن غم و غصه در اين كنج هجرت و در هنگام تكفر پس از عبادت و قرائت قرآن كريم و كار و كسب تعليم در بخش حرفه ام به ديدار دوستان عزيزم يعنى شعراى نقش بر بسته از بستر حيات مادى مى‌روم و با ايشان از طريق خواندن اشعار شان گپ مى زنم، بحث مى‌كنم، مشاجره مى‌كنم، جلسه مى‌كنم. مى‌خندم، مى گريم، شوخى ‌مى‌كنم، راز مى گويم، درد دل مى‌كنم، مزاح مى‌كنم، قهر مى‌كنم، آشتى‌ مى‌نمايم، مى‌جنگم، و براى‌ مدتى از ايشان دورى مى گيرم. من از طريق خواندن اشعار شعراى رفته با گذشته ها و افكار آن روزگاران رفته ى آن بزرگان آشنايى پيدا مى‌كنم. من تاريخ زندگى و افكار رايج گذشته را در لابلاى اشعار آن شعرا جستجو مى‌كنم. آن رفتگان بزرگ با زبان حال خويش هنوز با آدمى سخن مى گويند. دوستان شاعر من گر چه از لحاظ جسمى رفته اند اما از لحاظ معنوى حلاوت بخش روان مكدر منى‌هجرت زده اند.

اما من هرگاه با هر يك از آن عزيزان رفته از طريق اشعار شان وارد گفت و گو مى شوم ، خود را در برابر يك قسم طرز ديد، يك نوع روش خاص، يك حالت منفرد و مجزا از حالت ديگران، يك سبك ويژه و يك آنى متفاوت از آن ديگران مى يابم.

عطار مرا به سادگى در باور فرا مى خواند. مولانا بلخى مرا به معرفت شناسى علت گرايانه دعوت مى كند. خيام مرا به سوى عدم دلبستگى به فردا هاى‌ نا آمدنى و دورى از نسي ه گرفتن و فرار از دامن واهى زيستن فرا مى‌خواند، رهى با بيان خلقت زن مرا به سوى يك قسم طرز فكر شكاكان ه با نيم پيكر بشريت مى فرستد و ...!

در حالى ‌كه خرد منى عقلگرا با در نظر داشتن همه ى اين خواسته هاى گوناگون آنان برايم مى گويد كه دوستان رفته ام نقاشان و ترسيم كنندگان حالت هاى رفته ولى مكرراً تكر ار شونده هستند كه نه بايد از قسم حالت آنان و نوع طرز ديد ايشان غافل به مانم.

از ازل من داد ز نادا نى زدم
كس چرا بر حرف من باور نكرد

با احترام

س. م.

جناب آقای س.م ، یکبار دیگر سلام .
با آنکه سخت در تنگنای وقت وفرصتم، اما به لحاظ آنکه نوشتهء تان را ش یرین ودوستانه یافتم ، چند بار خواندمش وحظ ولذت معنوی بردم. خداوند متعال به شما توفیق مزید عنایت کند تاباز هم بیشتر به مطالعهء آثار بزرگان بپردازید وتوشهء معنوی فراهم آورید.
هرگاه مجال وفرصتی فراهم شد وعمر یاری کرد میکوشم در حد توان، پرسشهای گوناگون آن بزرگوار را پاسخ های در خور ومناسب تقدیم بدارم .

ارادتمند
صبا