آیــا مــولانا جــلال الــدین در روش علمــی عرفــانی خــود بیــک هــدف مشــخص رســیده است یــا در حــال تکــاپو و هیجــان روانــی زندگـــانی خــود را پــایان داده است؟
قیافۀ را که مولانا جلال الدین در کتاب مثنوی بما نشان میدهد، بطور قطع از چهره های درخشان و فوق العاده ایست که قلمرو دانش و معرفت مربوط به اصول عالیۀ انسانی سراغ دارد. وسعت و عمق دیدگاه جلال الدین در حقایق انسانی، مخصوصاً از نظر رابطه انسان با ماورای طبیعت، در حدیست که گویی موضوعاتی که در بارۀ این رابطه برای او مطرح میگردد، اوقیانوسهای متلاطمی از حقایق ومسائل است، اگرچه این موضوعات بجهت فرا گرفتن در روی پردۀ جهان هستی از دیدگاه انسانها محدود و نا چیز دیده میشوند، و بهمین جهت نارسایی الفاظ را در نشان دادن آنچه که در ذهن خود راجع بموضوعات میگذراند بار ها گوشزد میکند او میگوید:

من چو لب گویم لب دریا بود
من چـــولا گــویم مراد اِلَّا بود

او میخواهد موجودات طبیعی را از کالبد های محدود آنها در آورده و واقعیات آنها را در یک واحد بر تر که بدون درک آن، نه جهان و طبیعت شناخته خواهد شد، نه قدمی در معرفت الهی توان برداشت، و با دریافت همین واحد بر تر است که گوش درون انسان میتواند اهنگ اصلی این جهان را دریابد (یک فرد بزرگ در می یابد که هم آهنگی تمام اجزاء و شئون و قیافۀ کلی جهان در حال دریافت نهایی است، او قادر بمشاهدۀ این موضوع میشود، که جهان با داشتن میلیارد ها موجودات در یک واحد عالی غوطه ور است و آن واحد نقطۀ تابش برای شعاع نور خداوندی است).

آنچه که از مطالعات و دقت کافی در کتاب مثنوی بدست می آید، این است که این مرد بزرگ دو حالت روانی داشته است که بطور شگفت انگیزی آن هر دو را مورد بهره برداری قرار داده است:

1. 1.                حالت سیر و تکاپو در جهان هستی. 

2.حالت غوطه ور شدن در الهیّیات.

از این رو جوش و خروش مولانا کوششی است برای رنگین ساختن طبیعت با ماورای آن. یا نشان دادن فروغ الهی که به موجودات جهان پرتو افگنده است.

او میخواهد حقایق جهان هستی را که انسانها در شناسایی آن از آغاز دوران علم بر آمده اند نشان دهد، و بهمین سبب وی در موارد زیادی در حقایق و قوانین جهان طبیعت نظریات علمی و فلسفی بسیار عالی را ابراز میدارد. او در داستانهای خود لزوم روانکاوی که صراحتاً آنرا درطلیعۀ کتاب مثنوی در داستان پادشاه و کنیزک مطرح ساخته است، بعضی از ابیاتی که اصل تکاپوی اضداد در آن طرح شده است در دفتر اول بقرار ذیل بیان میکند:

خار دل را گر بدیدی هر خسی

کی غمان را راه بودی بر کسی[1]

و یا در دفتر اول میگوید:

زندگانی آشتی ضد هاست

مرگ آن کاندر میان شان جنگخاست[2]

صلح اضداد است عمر این جهان

جنگ اضداد است عم جاودان

و در دفتر ششم:

 آن جهان جز باقی و آزاد نیست

 زانکه ترکیب وی از اضداد نیست

این تفانی از ضد آید ضد را

چون نباشد ضد نبود جز بقا[3]

و در بارهُ اصل اشیا که با اضداد خود شناخته میشوند در دفتر اول میگوید:

پس نهانها بضد پیدا شود

چونکه حق را نیست ضد پنهان بود

پس بضد نور دانستی تو نور

ضّد ضّد را می نماید در صدور [4]

وی در مورد نظریات علمی، تدقیقی نیز داد سخن داده است:

مثلاً در مورد جاذبیت و ذرات ریز( اتمی )بطور مثال:

چون حکیمک اعتقادی کرده است

کاسمان بیضه زمین چون ذره است

همچو قندیلی معلق در هوا

نی بر اسفل می رود نی بر علا

همچو مقناطیس قبه ریخته

در میان ماند آهنی آویخته[5]

وی در ابیات فوق بینش کیهانی خود را که قرار گرفتن زمین در میان این فضای پهناور به جهت نیروی دافعه که از اطراف باو وارد میشود که بالاخره قرار گرفتن زمین در میان فضاکه به جاذبیت کیهانی مربوط میشود به نمایش گذاشته است.

در باره ذرات می گوید:

ما رمیت از رمیت فتنۀ

صد هزاران خرمن اندر جفنه ای

آفتابی در یکی ذره نهان     

 نا گهان آن ذره بشگافد دهان

ذره ذره گردد افلاک و زمین

پیش از آن خورشید چون جست از کمین[6]

با وجود ابهام و پیچیدگی که در اینگونه موارد (وجوددارد)، بهیچوجه نمیتوان منکر شد که فعالیت ذهنی مولانا جلال الدین در اینجاها در نهایت اوج بوده است، آن نهایت از اوج که میتواند نبوغ سر شار یک متفکر را بر نمایاند.نظیر اینگونه موارد، مانظیرتفکر در شعر او متفکرین گذشته فراوان در ادبیات فارسی داریم (که موضوع بحث و تحلیل ما نیست ). مثلاً شیخ محمود شبستری در گلشن راز میگوید:

اگر یک ذره را بر گیری از جای

خلل یابد همه عالم سر ا پای

و همچنان او در ارتباط با قانون احتمالات می گوید:

در صد هزار سال به کنج دلی رسد

در آسمان عشق بدین سان ستاره ای

از نظر مکتب عرفانی یک جزء کوچک از موجودات جهان طبیعت میتواند از نظر دخالت در مجموع، عظمتی مانند مجموع داشته باشد، یا در نشان دادن قیافۀ ماورای طبیعی اشیاء جز با کل هیچ تفاوتی ندارد.

مولانا جلال الدین در تکاپوی جهان هستی،با مفاهیم ماورای طبیعی رو بروست است که این مفاهیم بدو قسمت شناخته میشود.

1. اثبات واحد های که از پشت پردۀ هستی در روی پردۀ آن نمودار میشود مانندوحی و معجزه و امثال انها. مولانا اینگونه مفاهیم را با بیانات جذاب و شیرین مطرح میسازد و در حقیقت هم آنها را مطابق به آنچه که در فرهنگ اسلامی است آورده و تفسیر میکند میکند، مثلاً در باره معجزه، عالی ترین نظریه و راه اثبات آنرا بیان میکند، و ممکن بودن معجزه را داراست که به آسان ترین منطق توضیح میدهد.از این قبیل است سایر واحد های که اسلام آنها را در ماورای طبیعت مطرح ساخته است، مانند کیفر. پاداش اخروی و سعادت و شقاوت در جهان ابدی و امثال اینها که گاهی با تفسیرات شخصی مولانا جلال الدین همراه است.
2. مسئلۀ الوهیت است. این مسئله که عظیم ترین هدف مولانا در کتاب مثنوی است، از جملۀ حکمت گوناگون و معرف الهی و دریافت ذوقی مورد بحث قرار گرفته است.در اینکه مولانا دارای روح پر از عشق به «موجود برترین» بوده است، جای تردید نیست، اگر کسی درین باره بخود اجازۀ شک بدهد،یا گفته های این مرد را در کتاب مثنوی بطور شایسته درک نکرده است، یا مبتلا به غرض ورزی است. کیست که کوچکترین گمان کند که این «ای خدا» و«یارب» ها ی که مولانا جلال الدین از اعماق روح خویش بر می آورد، و روح هر مطالعه کننده و پژوهندۀ را حقیقتاً شعله ور میسازد، ساختگی است؟
3. کوشش برای کشف طرقی است که بتواند انسانها را در هم آهنگ ساختن طبیعت و ماورای طبیعت تربیت کند، باشد که انسانها بتوانند از سرمایه سرشار روحی که خداوند جل علی در اختیار آنها گذاشته است، تا حد اکثر بهره بردارند. او (مولانا) میخواهد راه های را نشان بدهد که همگان میتوانند با استعداد های گوناگون فروغ خداوندی را در همین جهان تاریک و محدود طبیعت دریابند. او میخواهد عظمت روح انسانی را که در حقیقت شعاعی از بارگاه الوهیت است برای سالکان راه حقیقت آشکار سازد و باید گفت در این راه مولانا جلال الدین به موفقیتهای عالی نایل شده است.با این بیاناتی که گفتیم این مسئله بر طرف میشود که آیا مولانا جلال الدین در روش علمی عرفانی خود بیک هدف مشخص رسیده است یا در حال تکاپو و هیجان روانی زندگانی خود را پایان داده است؟ زیرا چنانکه در کتاب مثنوی با مطالعۀ دقیق در سرتاسر آن هدف مختصر و منحصر این مرد وارد شدن انسانها بدرک حقیقی این جمله است «انا لله وانا الیه راجعون» اگرچه در تکاپو بسوی این هدف هیجانات گوناگون دارد و تلاشهای مختلف میکند.[7]

2 مثنوی...، دفتر اول،بیت شماره 153.-

3- همان...، ص79، دفتر اول بیت شماره 1293.

4- همان...، دفتر ششم، بیت شماره 57.

5-همان...، دفتر اول، بیت شماره 1131،1132.

5-همان...، دفتر اول، بیت شماره 1131،1132.

6-همان...، دفتر اول، بیتهای شماره 2482،2483.

7-همان...، دفتر ششم از بیت شماره 4579الی4581.

8- نقد تحلیل و...، محمد تقی جعفری،ص،ده (مقدمه)

• افزودن جدید جستجو
• نظر ها

•   |77.21.21.xxx |2011-05-27 13:09:37 ناشناس
  کم نویشتیددرباره مولاناهرچه بنویسیم بازهم کم است.اماباوجود کمی ازبارگاه ایزید یکتاخواستارمیشوم که خد ای بزرگ شماراکم نکندوبه امید نوشتارهای بیشتروبیشرتان.پدرود
  اهوراهی
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |83.250.137.xxx |2011-05-27 22:40:58 .پلیس افغانستان: طالبان اجساد  - .پلیس افغانستان: طالبان اجساد یک رهبر قومی و یک را
  .پلیس افغانستان: طالبان اجساد یک رهبر قومی و یک راننده را سوزانده‌اند
  
  http://www.bbc.co.uk/persia n/afghanistan/2011/05/110527_k02-sar-e-pol-trible-leader-taleban.shtml
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |27.32.140.xxx |2011-05-28 09:01:46 سحأ  - درود حق به شما بزرگوار - قلم دست تان چون لواح فتج
  میرسد آواز عشق هر طرف از چپ و راست
  ما به فلک میرویم عزم تماشأ کراست
  حضرت خداوندگار بلخ
  
  بهار عمر تا ن سبز سیدی صاحب بزرگوار، روحأ آرامش و قلبأ در سماع جان رقصاندی ام.
  
  حضرت جامی هروی میفرماید: ( بنده فقط چند بند گلچین میکنم)
  
  سخن ز آسمانها فرود آمده ست
  بر اقلیم جانها فرود آمده ست
  بود تابش ماه و مهر از سخن
  بود گردش نُه سپهر از سخن
  سخن مایه یی سحر و افسون بود
  به تخصیص وقتیکه موزون بود
  کنون کرده ام پشت همت قوی
  دهم مثنوی را لباس نوی
  کُهن مثنوی های پیران کار
  که مانده ست از آن رفتگان یادگار
  دل نو نیا زان کوی اُمید
  خط سبز خواهد نه موی سفید
  
  حقیر درگاه حق
  ن امیر سحأ
  ملبورن - آسترالیا
  
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

نوشتن نظر

Your Contact Details:

نام:

ایمیل:  اعلام نکردناعلام کردن

Comment:

عنوان:

قالب نوشته:         -رنگ-آبی کمرنگسیاهآبیبنفشخاکستریسبزلیموییقرمز آلبالوییسرمه ایزیتونیزرشکیقرمزنقره ایآبی سیرسفیدزرد -اندازه-ریزکوچکمعمولیبزرگبسیار بزرگ

Message:

Security

کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."