دريائی ازتنوع واساليب مختلف ادبی، در کارنامه ها ودواوين شعری شاعران وآثار منظوم ومنثور نويسندگان فارسی دری، موج ميزند. فارسی دری يکی از زبانهای زنده وبرجسته^ء جهان بوده که پيشينه^ء تاريخ آن، به صد ها سال قبل از ميلاد مسيح، برميگردد. اززمان شکست امپراطوری فارسها بدست "اسکندرمقدونی" در332 ق.م^([1])، زبان وادبيات فارسی تا کنون، زير بمباران حوادث گوناگون قرار گرفته وسرانجام در عهد سامانيان، نهــال شـــعر پارسی دری، در "سمرقند" بارِ ديگر بدست پرتوان " جعفر بن محمد رودکی" پرورش يافت.

آری، رودکی نخل شعر فارسی دری را، با آب جوی موليان آبياری وبا پرنيان آمو پرستاری کرد؛ چنانکه تا امروز، سخن سرايان ديگر در سايه آن سروده های خود را، به گونه ای رقم زده وبه ما عرضه نموده اند که آثار ايشان، بی ترديد، شاهکار خداوند هنرآفرين را، در ارتباط به نیروی بیان، برُخ چشم آدم ميکشد.

اين يک حقيقت انکار ناپذير است که بساتين زيبای نظم ونثر فارسی دری، هيچ کم وکاستی از گلهای رنگارنگ محسِّنات لفظی وفنون بلاغت وفصاحت ندارند. به عنوان مثال، از رودکی، فردوسی، مولوی، حافظ، سعدی، صائب وبيدل گرفته تا سائر سازندگان قند شيرين پارسی، با بذل تلاشهای چشمگيری، برحلاوت وبلاغت اين زبان، افزوده و هرکدام به نوبه^ء خود، فصل جديدی را در تاريخ ادبيات زبان فارسی دری، گشوده اند.

سعدی شاهباز نثر فارسی را تا اوج عظمت پرواز داد وحافظ زيبائی وجمال غزل پارسی را، از چشمان غزال، زيباتر کرد وبر پايه کمال رسانيد. صائب تبريزی، به نماينده^ء بلامنازع عصر خود در " سبک هندی" مشهور شد. بدنبال آن، بيدل چون الماس درخشانی، تاجِ زرِّين وشکوهنده^ء شعرِفارسی دری را، باشکوه ودرخشانتر از پيش ساخت وقامت بلند ورسای تشبيه واستعاره را، يک سر وگردن بالاتر از ديگران، بر روی صحنه آورد.

بيدل عروسِ تخيُّل را، با قلم تَفَکُّر وتدَبُّر، به اوجِ تَجمُّل رسانيد واز تکامل بخشيدن مکتب شعری مورد علاقه^ء خويش، هيچگونه تغافل نکرد. وی، از حِس آميزی، باريک انديشی وگنجانيدن معانی بسيار در لفظ اندک، فوج نيرومند وعظيمی، در سرزمين افکار وانديشه های منظوم ادب فارسی دری، تشکيل داد. صدها گفته^ء ناگفته را، با سبک واسلوب ويژه ای، بيان کرد ورستاخيز کلمات را، در دنيای شعر زبان ما، به تصوير کشيد.

چنانکه خود گويد:

بيدل نفسم کارگه^ء حشـرِ معانيست

چون غلغـله^ء صور، قيامت کلماتم

اگر صورتگران روسی شعر را « رستاخيزِ کلمات» توصيف کرده اند، چيز تازه ای نيست؛ زيرا با موجوديت بيت فوق در ديوان بيدل، ميتوان با شجاعت تمام ادعا کرد که ميرزا عبدالقادر، اين مسئله را سالها پيش از فورماليست های روسی به خوبی درک نموده ودر قالب نظم بيان داشته است. پس، اين بيدل است که با دميدنِ روحِ خود درکالبد واژه ها، جان تازه ای ميبخشد ودر جهان شعرِ فارسی دری، قيامت برپا ميکند وکلمات مرده را، زنده ميسازد.

درهمين رابطه، دکترمحمد رضا شفيعی کدکنی، شاعر ونويسندهء توانای ايرانی در کتاب " شاعر آئينه ها" که طی آن، سبک هندی وشعر بيدل را به بحث وبررسی ميگيرد، با آوردن دلائلِ خوبی، نظريه^ء شعر به معنای رستاخيز کلمه ها را، به ميرزا عبد القادر نسبت ميدهد، نه به نويسندگان وادبای روسی.

او در صفحه^ء (67) کتاب ياد شده مينويسد:

« ومن اين دو تعبير را در شعر او (بيدل) بعنوان نخستين توجُّه به مفهوم رستاخيزِکلمات وبه تَبَعِ آنها حشرِمعانی، در تاريخ نظريات شعری تلقی ميکنم واگر ملامتم نکنند ميگويم: بيدل بنياد گذارِ نظريه^ء رستاخيزکلمات است که اساس بلاغتِ جديد در نقدِ فرماليست های روسی است وتعبير حشرِمعـانی در شعر او، ارزش بلاغـی بسيار دارد ودر نقد شعر موردِ نياز است.ِ»

اين حقيقت که دکتر محمد رضا شفيعی کدکنی بيدل را بنيان گذارِ نظريهء رستاخيز کلمات ميداند، بر اظهارات آتشينِ هموطنش، دکتر منصور رستگار فسايی، يکتن از استادان دانشگاه شيراز درخصوص نظريه^ء فوق، آبِ سرد ميريزد؛ چنانکه آقای رستگار فسايی در صفحه^ء (47) کتاب خويش زيرِعنوان « انواع شعر فارسی» مباحثی در صورتها ومعانی شعر، صورت داده مينويسد:

« يکی از صورتگران روسی شعر را " رستاخيز کلمه ها" خوانده است ودرست به قلب حقيقت دست يافته، زيرا در زبان روزمره، کلمات طوری به کار ميروند که اعتباری ومُرده اند وبه هيچ روی توجه ما را جلب نميکنند، ولی در شعر و ای بسا که با مختصر پس وپيش شدنی، اين مردگان زندگی می يابند ويک کلمه که در مرکز مصراع قرار ميگيرد سبب زندگی تمام کلمات ديگر ميشود...»

اينکه دکتر منصور رستگار، ادبای روس را پيشگام نظريه^ء رستاخيزِکلمات در مورد تعريف شعر معرفی نموده است، گمان ميرود که از عدم تحقيق ومطالعه^ء کافی وی در زمينه، ناشی شده باشد. شايد آقای رستگار که خود استاد دانشگاه شيراز بوده، بيشتر تحت تأثير ديوان حافظ شيرازی قرار داشته واشعار بيدل را کاملاً ناديده گرفته باشد؛ ويا اينکه به آثار اين شهنشاه سخن در جهان شعر وادب فارسی دری، دسترسی نداشته است.

بهرصورت، روشن است که بيدل هرگز به روسيه سفر نکرده وزبان روسی را هم نميدانسته است، اما اشعار وآثار ادبی وی، از دير زمانی به اين طرف مورد تحقيق، تَتَبُّع ونقد نويسندگان وناقدانِ اتحاد شوروی سابق بوده است؛ چنانکه در جمهوريهای آسيای ميانه، بخصوص، تاجيکستان وشهرهای سمرقند وبخارا که زادگاه رودکی يکی از بزرگترين گويندگان شعر فارسی ميباشد، بيدل واشعار او، افزون بر مطالعه^ء زبان وادبيات فارسی دری، از اهميت فوق العاده برخوردار است. پس با صراحت ميتوان ادعا کرد که نظريه "رستاخيز کلمات" در مورد تعريف شعر، اصلا از ميرزا عبدالقادر بيدل است ونه از صورتگران روسی.

باری، ادبيات فارسی دری در روند تکاملی خود، از چندين هزار سال قبل تا به امروز، در اعصار وادوار سياسی مختلف، با رنگ وچهره^ء متفاوتی، بر روی ما فارسی زبانان، لبخند زده است. پيک شعر وادب فارسی در درازنای تاريخ، اوديه های گوناگونی را پيموده ودر انديه های متعددی، عضويت داشته است. اما، تنها در باشگاه بیدل است که ادبیات وبخصوص شعر فارسی به اوج پختگی وکمال رسیده ودوران شکوه وجلال خود را جشن میگیرد. آری، این شاعر آئینه ها است که آفریده های ادبی خود را، با دست وبال ِ باز تری ارائه نموده و در سرزمین سَبکهای سَبُک وسنگین شعر فارسی، دگرگونی وانقلاب عظیم فکری وتخیلی را، ایجاد میکند. بازهم، تنها میرزا عبدالقادر است که نشهء گفتارش، اوجها دارد و کشور اشعارش فوج ها. ابر قلم وطبع رسای بیدل در جهان زبان وادب پارسی گل میبارد و سبزهء سخنانش در باغ بلاغت و حس آمیزی، حسن میکارد وخواننده از قوت قلم او، انگشت حیرت، در میان دو دندان میگذارد. بدون تردید، این ملکهء جمال ِ شعر بیدل است که انسان را در آغوش گرفته وپرده های خلوتگاه کاخ طلائی ومرمرین خویش را آهسته آهسته، به پائین می کشد.

« خیال ِ او مقیم چشم ِ حیران است، می ترسم

که آسیبی رساند، جُنبش ِ مژگان بر اندامش».

دو شعراز: شفیق احمد ستاک

بار کــج به منــزل نمــی رســـد

 
احمق به اوج ِ علم وفضائل نمی رسد
هر کشتی ای شکسته، به ساحل نمی رسد

ناکس به پرورش نشود مردِ روزگار
بر خاک ِ شوره تخم به حاصل نمی رسد

آهی که از درون دل پاک برنخاست
هرگز به گوش مالک ِ هر دل نمیرسد

پيوسته در سفر بٌوَد اين کاروان عمر
اما به کوی ِ دلبر ِ راحــل نمی رسد

ما را زغمزه کُشت به اميدِ وصل خويش
اين دست هم، به دامن قاتل نمی رسد

مجنون صفت به دامن صحرا نشسته ام 
لیلای عشق من، سر ِمَحمِل نمیرسد

با عاقلان بساز که در بزم اين جهان
خيری ترا ز آدم ِ جاهــل نمی رسد

از کجروی زمانه بپرهيز وراست باش
چون بار ِ کج، هميشه به منزل نمی رسد

ای خواجه کاخ کبر وغرور تو نزد يار
بر گرد و خاک کلبهء سائل نمی رسد

بر بام خائنین همه آهن گرفته شد
بربام صدق ِ ماست، که کاه گل نمیرسد

با اين دماغِ خسته چه سازم که سـالها
بر فهم و درک وحل مسـائل نمی رسد

از راه حق تو روی مگردان جان من
چون صلح پايدار، ز باطل نمی رسد

"ستاک" صد سروده وابياتِ نغـز تو
بر پای يک قصيـدهء بيدل نمی رسد

مشــــکل دل

آنگاه که دل فارغ ز هر اندیشهء باطل کنم

قطع امید از حاصل هر نخل بی حاصل کنم

عمریست کز دست دلم، بیچاره و در مشکلم

دیگر نه در گفت دل ِ این کودکِ جاهل کنم

از مشکل دل چون مرا، فارغ شدن مشکل بُوَد

پس مشکل ِ خود مشکلی، در راه این مشکل کنم

همچون برهمن نیستم تا ازغم دنیای دون

 در پیش سنگ جامدی فریاد بی حاصل کنم

فردِ مسلمانم هنوز، از قوم سلمانم هنوز

با صبر وتقوی هر کجا، ایمان خود کامل کنم

در کشور اندیشه ام، هر جا قناعت پیشه ام

حاشا اگر پای طمع، بیرون از این ساحل کنم

مجنون صحرا نیستم، وامق به عذرا نیستم

زاهد به دنیا نیستم، تا ترک هر محفل کنم

شیرین نِیَم تا بسپُرم، خود را بدست خسروی

لیلی نیم، تا هر زمان، نازِ سرِ محمل کنم

بسمل نیم تا نیمه جان، در خون خود پرپر زنم

بُزدل نیم تا شکوه از بیرحمیِّ قاتل کنم

خارِ بیابانم ولی، جائی غذای اشتران **

جائی دیگر سرد وخنک، گرمای هر منزل کنم

الفاظ ناموزون شود، کاخ خرد واژون شود

دل بسمل پرخون شود، تا یاد آن، راحل کنم

من شاعر این کشورم، با واژه ها بازیگرم

هرجا که آیم صحبتی، از شعر ناقابل کنم

" ستاک" در بزم سخن، در محضر اربابِ فن

صد بیت خود قربانیِّ، یک مصرع بیدل کنم

** دراینجا به جنبهء مثبت خار که همان غذای اشتران در صحرا بوده ونیز برای سرد ساختن خانه ها در تابستان از آن استفاده میشود، اشاره شده است. به همگان روشن است که در کشور عزیز ما مردم بوته های خار را جمع نموده وچهارچوب یا چوکات خاصی نیز برای آن تهیه میکنند. سپس آنرا در دهانهء پنجره های منازل خویش نصب نموده وبا پاشیدن آب روی خارها، از آن به حیث کولر یا دستگاه سردکننده هوا در تابستان، استفاده بعمل میآورند که این خود فوائد خار را، نشان داده وتاکید میدارد که خداوند لایزال هیچ چیزی را در این کره خاکی، بیهوده وعبث خلق نکرده است. این در حالیست که بیت فوق الذکر، در جهت مخالف با طرز دید صائب تبریزی دریکی از اشعارش قرار دارد که گفته است:

ز بی مقـــداریِّ خــــار ســــر دیـــــوار دانســـتم

که نا کس، کس نمیگردد، از این بالا نشینی ها

پایان

شفیق احمد ستاک- تورانتو

این ایمیل آدرس توسط Spambot ها محافظت شده، برای مشاهده آن باید جاوا اسکریپت را فعال کنید

(1) دائرة المعارف فشرده^ء " گِنيز" صفحه 245

«The Guinness Compact Encyclopedia, Page: 245»

• افزودن جدید جستجو
• نظر ها

•   |92.24.196.xxx |2010-09-08 11:16:58 ناشناس
  برادر عزیز با سلام و سعادتمندی شما
  اشعار تان زیبا و نثرتان نیز دل نشین است.
  در جریان هفته شهید قرا ر داریم با درود بی پایان
  بر روان پاک همه ی شهدای کشور
  از شما خواهش می کنم به قول استاد خلیلی که گف ت
  یاد ان یار سفر کرده ی ما باد بخیر
  
  شما که از نزدیکان زنده یاد ذبیح اله خان شهید هستید لطف نموده بخاطر گرامی داشت از شخصیت ان مجاهد
  عزیز در این هفته ی شهید چیزی بنویسد.
  
  برادر شما مجیدی
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |27.116.56.xxx |2010-11-27 18:21:29 دریادعلی  - سلام بادوستان
  هزاران قلب در تپش علم ودانش است امامتصفانه هچی زمینه آزاد نمی شودوآبادی این وطن رانمی بینم علت این ه مه جیست امدوارمک این سوال مرا جواب بیدهید
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

نوشتن نظر

Your Contact Details:

نام:

ایمیل:  اعلام نکردناعلام کردن

Comment:

عنوان:

قالب نوشته:         -رنگ-آبی کمرنگسیاهآبیبنفشخاکستریسبزلیموییقرمز آلبالوییسرمه ایزیتونیزرشکیقرمزنقره ایآبی سیرسفیدزرد -اندازه-ریزکوچکمعمولیبزرگبسیار بزرگ

Message:

Security

کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."