نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان
| بهــارِ احســاس در بــاغِ دلِ سخنــورانِ آواره |
 |
 |
 |
| ادبیـــــات - نثــــری |
| نوشته شده توسط عبدالقیوم ملکزاد |
| شنبه ، 21 فروردين 1389 ، 14:12 |
|
در لحظه هايي كه سخاوت سپهر "در نگاه مهربان خورشيد و زمزمة نرم صبا، در گوش ها قصه هاي شيرين و دلنواز رستن و باليدن و عطر افشاندن را باز مي خواند..."، آواني كه پهنة هستي از نجواي "خلوت گرم كبوترهاي مست" و يا "نغمات شوق پرستوها" آگنده مي شود...، مژدة ورود زيباترين فصل سال، آن هم از پي تهاجم سپاه سردي و لشكر بيدادگر زمستان بر گوش ها مي چكد و همهمه و شوري به راه مي افتد كه: اينك بهار يا موسم گوارايي كه ورود سبز وعبیرآلودش را لحظه شماري مي كردند، از ره رسيده است. بهاري كه خصوصيت بارز او و تماشای جلوة پرکشش اش، دل ها را براي شادي فرا مي خواند و براي برافگندن رداي آلام و تأثر از دوش و به قول "مشيري" شكستن شيشة غم با سنگ، وا مي دارد...، آنگاه، به گفتة اين سخنور شيرين كار، خطاب به دل ندا در مي دهد: اي دريغ از تو اگر چون گل نرقصي با نسيم اي دريغ از من اگر مستم نسازد آفتاب اي دريغ از ما، اگر كامي نگيريم از بهار! اكنون پرسش اينجاست: آيا با چنين اوصاف و ويژه گي هايي كه برشمرده شد، بهاري داشتيم و يا به استقبال چنين بهاري شتافته ايم؟ پاسخ اين خواهد بود: علي الظاهر، آري! زيرا؛ طبيعت، ولو صدها خزان تباهي، به ديار آغشته به خون باز آرد، "گل هاي سرخ" همچنان از آغوش اين خاك خون آلود برخواهد دميد. ما، بار بار، شاهد آمدن بهارانی بدین سیما بودیم و می نگریستیم که طبیعت را با ورودش دگرگونی دست داده...، اما براي آمدن چنين بهار، دل های ما از شور وشوق وازسرمستی و طرب نمي رقصيد، بلكه خليلي آسا برايش مي گفتيم: گوئيد به نوروز كه امسال نيايد در كشور ماتمزدگان ره نكشايد درست به گونة موئيدن "الف ـ سايه" از دست بهار كه وانمود مي ساخت: بهار آمده، ولي "در هر نسيمش بوي خون است"، "قمري ها به گوشه هايي خزيده اند" و نرگس ها سر در گريبان كشيده اند...! آري! اينجا، نه مطربان را سرودي است و نه قمريان را درودي! استاد خليلي نيز به سان وي غمگينانه مويه مي كرد: بلبل به چمن نغمة شادي نسرايد ماتمزدگان را لب پرخنده نشايد بناءً سرزمین آغشته به خونی كه كسوت سياه غم وماتم بر تن داشته باشد، و از دشتي كه به جاي عطر دلاويز نشاط، بوي خون بيرون تراود، مسلماً آن صحرا گذرگاهِ" اهريمن" است كه "گامش ضربة هول و وحشت" را به صدا در مي آورد و يا اژدهايي كه "نفس هاي تند و زهر آگينش" تنها "دود بر روي دود" مي افزايد. پس چگونه مي شود از آمدن بهار شادمان شد و چگونه مي توان چنين بهار را از سختي ها و رنج و آلام زمستان فرق نهاد؟ و چگونه مي شود با آن سخنسرای نامدار، در آستانة تحويل سال و آمدن موسم بهار، همنوا نشد: گلگون كفنان را چه بهار و چه زمستان خونين جگران را چه بيابان چه گلستان در كشور آتش زده، در خانة ويران كس نيست زند بوسه به رخسار يتيمان كس نيست كه دوزد به تن مرده كفن واي اي واي وطن واي! بهار، زماني نشاط آور است ودرخور توصيف وتجلیل، كه جلوة شاهد "مهرورزي" را، آرایش سردار"رفاه" و "آرامش" را، درخشش چهرۀ پرنورِ"آزادی" را، قامت افرازی یلان رساقامت و "خاطر جمعي" را و رویش بهارِ مهرگان ستیز و رذیلت براندازِ "صداقت" و "پاكي" را به تماشا بنشينند. بهارانی حاوی بعضی ازاین اوصاف را، استاد خليلي، در عهد پارين تا حدودي شاهد بوده. چنانچه بعد از حاكميت دست اندرکاران اختناق و ظلم و تجاوز وعاملین شرو بلا وفتنه وسایر مصيبت هاي ويرانگر، در حسرت آن روزهاي خوب، اينگونهگريسته:
بهار مهربان چون مادرم بود چمن گهواره، گلها بسترم بود
اما بهاران، در زمان حاكميت اهريمن هاي اژدها كردار، چگونه مي تواند به خواست شاعران ما پاسخ بيفشاند و آرزوهاي آنان را برآورده گرداند و يا بتواند: "كابوس هاي رنج شان" را "با خود ببرد" و "يخچاله سياه روان شان را فرو بشكند؟" آري! شاعران ما درآن شرايط تلخ وحسرتبار، هرگز نمي توانستند و يا رغبت نشان نمي دادند كه بگويند:
باز آي اي بهار! اينجاست باغ مرده يي در انتظار تو. سر گشته زي كرانه كلاغان هراسناك. بهار روح افزا زماني سزاوار توصيف و فراخواندن است كه مصداق اين بيت استاد خليلي باشد: نه ز آشوب جهان صوت و صدايي نه از شور حوادث ماجرايي
اما بهاران اين ديار كه سال هاست ما شاهد آمد و شدش مي باشيم، مصداق بيت ديگر استاد است كه: در اين بهار در خرمي چنان بستند كه راه خنده به گل هاي بوستان بستند بهاران می آیند ومی روند، ولی ما از نظارۀ ورود عاری از رغبت وغم آلود وخونین تن او، چاره دیگری برخود نمی بینیم جزاینکه همنوا باآوای پرسوز سخنورشیرین کلام ما تارشی، بگوییم: آمد بهار وغرق خزان است بوستان قلب شکسته زخم عیان است بوستان کم نیست دست ها که فشارد گلوی او افتاده زیرپای خسان است بوستان پیراهنی که یوسف آن را دریده گرگ خونین وپاره پاره چنان است بوستان تنها نه در بهار که درچهار فصل سال از زخم خویش لاله ستان است بوستان
هرچند درلحظه، لحظه تحویل هرسال و یا درآستانۀ فرا رسیدن هر نو بهار، شاعران دردمند، ویژه شاعرانی که" زخم های زرد غربت" را برتن دارند، به تکرارسخنان سخنسرایِ غربت اختیارِ تخار،( شبگیرپولادیان ) می پرداختند:
ای خراب آباد، ای میهن! گفته بودم با بهار آشنا پرور بارمی بندم به سوی قله های کوهسارت سال دیگر گفته بودم سال دیگر، بانسیم وموج می آیم. گفته بودم سال دیگر، در بهار دست هایت دیرمی پایم. گفته بودم سال دیگر، درخیابان های خاک آلود؛ با یتیمانی که درچشمان شان فواره های اشک خوابیده ست؛ وعدۀ دیدار خواهم داشت. گفته بودم خاک خون اندود درخون خفته گان را، بوسۀ تقدیس خواهم کاشت. گفته بودم سال دیگر، زخم های زرد غربت را، در زلال اشک خون پالود مام پیر خواهم شست. گفته بودم سال دیگر، در بهار سبزآزادی، با سپاه پاکباز ژنده پوشان پای خواهم کوفت. گفته بودم سال دیگر، پشت سنگرهای آزادی ؛ نمازسرخ خواهم خواند. ای خراب آباد! ای دستان آتش را گل پرپر! سال دیگر آمد اما کو بهارت، ای همیشه سوگوارزخم های ژرف، قامت افتاده در خرگاه خاکستر، سال دیگر آمد از ره من نمی بینم بهارانت! جای گلبانگ بلند مژده ها ازباد وبارانت، می رسد اما خبراز برزخ دیگر! زآتش منحوس جنگ شوم، درمیان شعله های مرگبار دوزخ دیگر! فصل بارانیست، اما خون وآتش برتو ارزانیست. فصل بارانیست، اما ابر در اندیشۀ توفان ویرانیست. برشیار کشتگاه خون، باز بذر جنگ می کارند! باز بر ویرانه های سهمگین دیرسالت آتش رگبار می بارند! فصل بی آبیست، فصل بی نانیست، آخرین چوبی که کام بیشۀ خشکیده یی را آبیاری بود ؛ با شرنگ مرگ آلودند. کشتزاران را زدند آتش فراز تپه های سبز باغی نیست. تا یتیمان را به داس مرگ روی کوچه های خون درو کردند؛ در شهید آباد مظلومان، دگر دستی که افرازد چراغی نیست! زهر درکام مسلمانی فرو کردند ؛ تا برافرازند از بیغوله های خونگرفته ؛ پرچم تاریک تاب کفر دیگر را! تا بماند دست های فتنه شان ازکار، دست موشک این کهن ویرانه ها را خانه های موش خواهد ساخت! دست نارنجک گل نارنج را در نطفه خواهد سوخت! شرم شان باد ازسبکباری! ننگ شان باد از تبه کاری! من نمی دانم خدایا تا چه روزی ؛ این تن چرکین امید امارت را، زیر باران های اشک وخون مظلومان امت شستشو دارند؟ تا کدامین سال، با زبان توپ با هم گفتگو دارند؟ قامتم بشکست زیر بار غربت من چه روزی کوچه های آهن وپولاد را بدرود خواهم گفت؟ من چه وقت این دشنه ی دشنام را، ازجگرگاه صبور خویشتن بیرون کشم؟ من چه وقت این خوان تحقیر گدایی های بی آزرم را، تحریم خواهم کرد؟ کو فروغ گرم خورشیدی؟ نیست ما را نو بهاری، ما زمستانیم؟ دست های پاک دشمن کوب امید آفرین ما چه شد؟ ما بهشتی را به خواب حتی نمی بینیم، قعر دوزخستانیم؟ هموطن ای دوستدار آن خراب آباد! ای خراب آباد را پیوسته در فریاد! ترسم آخر سال دیگر، تا بهاری می رسد از ره، برف پیری در زمستان های مه آلود مغرب، آخرین برگ کبود هر امیدی را، زکاجستان گیسویت به خاک یأس خواهد ریخت؟ دست های فتنۀ ایام گرد استخوان انتظار تلخ وتارت را به غربال سیاهی های نومیدانه خواهد بیخت؟ سال دیگر، بام های کهگلی را بیگمان درخواب خواهی دید؟ ترسم آخر تا بهار تازۀ دیگر ؛ کودک نو باوه ی امید های روشنم ؛ عطر کال کوچه های سبزسنجد را نبوئیده هنوز؛ ناگهان در دخمه های تلخ هجرت پیرخواهد شد؟ یک دو گامی درهوای پاک آزادی نه پیموده هنوز؛ دست وپای بیگناهش، بسته در زنجیر خواهد شد؟ این نوای غم انگیز بیشترازسه دهه است که تکرارمی شود، اما شاهد رویش بهار شادی ورفاه آرامی وصفاوصمیمیت ومهربانی، دراین دیارکس نیست. خبراز آمدن بهار می دهند، ولی سراپایش آلوده به خون است،آگنده از بوی باروت وبوی آتش وبوی مشمئز آشوب وبوی تعفن بار فساد وتعصب و بدبینی و بوی نفرت انگیز برتری جویی وانسانیت گریزی و بوی دلگیر صد ها آفت دیگر...! پس در فصلي اينچنيني همآهنگ با نوای درد آلود آن سخنور شیرین ادا، بايد گفت: بهار ناشده بهتر! آري، شبگير در شعر ديگری معنون به "پرنده گفت به باغ" ـ كه پرنده نمادي از انسان آزادي جوي است و باغ سمبولي از ميهن اسيرـ تمثيل زيبايي دارد كه فرازهاي آن را با هم مي خوانيم: پرنده گفت به باغ: - تو ريشه در لجن غصه كاشته يي! و آبيار تو مرداب بي سرانجاميست. من آشيانه خرابم، شكسته بال ترينم، كجاست شاخة سبزت كه آشيانه گزينم؟ و باغ ساكت و سرد، به زير نعش گياهان كه زنده زنده ـ مي پوسيد؛ زمزمه كرد: - نه آشيانِ تو برباد گشته است- تبار سبز من از ريشه خاك شده ست، بهار رويش من اشك هاي پاك شده ست! در چنين بهاراني چگونه مي توان گل عرض تهنيت و شادماني را بر لب روياند و سخن از رفتن زمستان گفت؟ زيرا زمستانِ غم، زمستان درد، زمستانِ بدبختي ها، زمستان فتنه و فساد، با وصف شگفتن گل هاي رنگارنگ طبيعت، هر روز به طرز دیگری بيداد مي كند. هرگاه در آغازين روزهاي بهاري يا تعويض سال، خطاب بر بيوطن درد كشيده برگويي: "بهاران تبريك"! حق دارد كه بگويد: با بي وطن مگو سخن از نرگس و سمن از خارگو كه هست به دل آشنا، بهار! آري! طوری که گفته ّآمدیم، اين اندوه زماني به دل ها بيشتر خرگاه سياه حسرت مي گستراند كه انسان هاي مظلوم به اثر سيطرة ارباب ظلم و اختناق و حاكميت مصايب گوناگون، مجبور به ترك ديار شده باشند. مسلماً خاطره هاي شیرین وخوش، بيشتر در دیارهجرت در اذهان زنده مي گردد. آواره علی الخصوص زماني كه مي نگرد، آثار بهار در دشت و دامن و باغ و گلشن ديگران پديدار شده. ـ چه بخواهيم و چه نه! ـ به ياد طبيعت زيباي وطن، و به ياد بهاران خوشگوار زادگاهش مي افتد، كه در سال هايي كه از امن و رفاه نسبي برخوردار بود، كوه و صحرايش، زيباتر از زيبايي ها و دلفريبي هاي بهاران كشورهاي ديگران جلوه مي كرد. به ويژه آنگاه كه مي بيند، محبت مردمش، دوستي و محبت اهل ديارش و احساس و همدلي و همدردي مردم شهر و دهش به مراتب بيشتر از لطف ظاهري مردم ديگر مي باشد. و چه بهتر كه بگوييم: چنين صميميت ها و محبت ها را در سرزمين هاي بيگانگان هرگز نشاني نيست! همنظرم با گفته دوست درد رسیده یی که می گفت: آنجا ها چنان از بهار آدمیت بیگانه اند که متاسفانه شراره های سوزنده اش را اکنون در دیار خود نیز به نظاره نشسته ایم. شعراي دور از وطن ـ به عنوان زبان درد و احساس مردم ـ در شرايط ناگوار كشور، غير از اين كه از بهار غم گويند و از اندوه گذشته ياد آور شوند، ديگر چه كلام و يا پيامي براي گفتن پيرامون بهاران خواهند داشت؟ بسيار كم خواهد بود شاعر آواره يي كه به وصف بهار كشور ديگري و يا به طور مطلق پيرامون بهارِ نشاط بپردازد. ولي فراوانند سخنوران آواره يي كه وقتي صداي پاي بهاران را مي شنوند، به ياد دوري وطن ناله سر مي دهند و از مظلوميت و بيچارگي مردم و بهارِ ديار شان، قصه های غمناک مي گويند. مثلاً ما می بینیم که استاد خليلي، حتي در روزگاراني كه وطنش به دست دشمن اسير نبوده، به دليل دوري از آغوش ديار عزيزش ودوری از مردم مهر ورز وصمیمی اش، فصل بهار را اینگونه به تصویر می کشد: نو بهار آمد ولي امسال جان افزا نبود آن همه زيبا كه من مي ديدمش زيبا نبود دامن رنگين صحرا گرچه بود از لاله سرخ آن كهن داغي كه مي جستم در اين صحرا نبود صد بيابان نرگس شهلا به چشم آمد ولي نرگس برگشته مژگان مرا همتا نبود بلبل اينجا در نهاد من نزد آتش مگر نالة گرمي كه آنجا مي كشيد اينجا نبود غنچه خندان، باغ رنگين شد ز فيض نوبهار آن تبسم ها كه من مي خواستم پيدا نبود عمقِ پیام اندوهبارِ استادِ سخن (خليليِ) نامدار، در بيت زيرین بیشتر پدیدار است ؛ شعري كه در سال 1340 هجری – خورشیدی به وسیلۀ او، دور از ديار و يار سروده شده: شام ها با ماه مي گفتم نهان غم هاي دل اي خوشا ملكي كه دل در شام غم تنها نبود در ديار غربت، آنجا كه آوارۀ حسرتکش و خسته دل میپندارد: " گلشن هوا ندارد، صحرا فضا ندارد" ؛ در اینچنین یک حالت، او (انسان دور از وطن) هميشه خود را تنها احساس مي كند، چه در شام غم و چه در روز اندوه، چه عيان ـ كه گوش شنوايي برای شیون های جانسوزش نمي يابد ـ تا بگويد: "پيش آ كه بخواني رقم سينة ريشم" و چه در نهان، كه كاري از دست ماه و ستاره وخورشید، براي دفع غمهايش ساخته نيست...! ***
!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved." |
دمي كه پيكرهای عریان باغسار و قامت های برهنه واستوارِكوهسار،با طيلسان سبز آرایش می یابند...، وقتي كه نسيم دلانگيزی براي بهتر و گوارا شدن طبيعت، به وزيدن ميآغازد...، زماني كه "پوستة سرد خاك، پلكهايش را به ميزباني گل ها بر ميكشايد"...، آنگاه كه چكاوك ها همصدا با بلبل هاي خوش آوا و قمريان نغمه سرا، سرود هاي فرحبخشي سرمي دهند...،
تاجیـکان درگـذرگـاه تاریــخ
تاجیــــکان درگـــذرگــــاه تــاریــــخ
پروفیســور رســـول رهیــن
تجـــزیه بهتـــرین گـــزینـــه بــرای...
بازیافتــن بیطـــرفی افغــانســـتان
افغـــانســـــــتان بایــد پیــش
از رفتـــــــن ارتــش امــریکـــا
بیطـــرفی خـــود را بــاز یــابد
عزیز آریانفر
یگـــانگی زبـــان فــارســی
تاریــخ مطبوعــات کشـور
تاریــخ مطبوعــات افغــانســـتان؛
از شمس النــهار تـا جمــهوریت
سـرگذشت زبـان فـارسی دری
یادنـامـۀ طـاهــر بدخشــی
بـــرای دانـــلود یــادنــامـــه به اینجــا اشــاره نمــائید!
برای اعضای مــــآ
تعداد آنلاین
ازهمیـن قـلم درخـــاوران
