با سلام خدمت دست اندرکاران خاوران وزین، به ویژه جنا ب ضیاء رهین و آقای رجاء،

با مطالعه نوشته دلپذیر جناب رجاء ضرورتی به نوشتن مقاله جداگانه احساس نکردم. از همین طریق عید سعید قربان را به همه شما قلمب دستان با احساس و با درد صمیمانه تبریک و تهنیت می گویم و از خداوند منان موفقیت های بیشتر در تلاش های فرهنگی تان می خواهم. شاد، سبز و آباد باشید.

با محبت

پروانی

بنده نیز فرا رسیدن عید سعید قربان را خدمت
ضیا جان و فامیل محترم شان و تمام خوانندگان سایت
وزین خاو ران و برادر عزیز و ارجمند وسرباز فدا کار
و حافظ فرهنگ صدیق نیاکان ما محترم اقای رجا و فامیل گرامی ش ان تقدیم نموده از بارگاه خداوند بزرگ
موفقیت هر چه بیشتر شان راخواستگارم.
قدم و قلم تان توانا باد

آقای رجاء سلام برشما!پس ازخواندن توضیح کوتاه شما درمورد چکونگی پیدایش عیدقربان،این سوال درزهنم بوجود آمد که چرادرمیان سه دین بزرگ: (یهودیت،مسیحیت واسلام)درمورداین قربانی اختلاف جدی وجوددارد. یهودیان که مستقیمآازنسل ابراهیم هستندو مسیحیان به مثابه ی پیروان بزرگترین دین جهان به این عقیده اندکه بنابه فر مان خداوند ابراهیم اسحاق راکه فرزند اصلی اوبود برای قربانی حاضرنمود،نه اسماعیل را. همچنان اسماعیل را پسرهاجرکه کنیزابراهیم بود نه خانم وی می دانند.درحالیکه دین اسلام کتب آسمانی: (تورات،زبوروانجیل)رانیز کلام خدادانسته وردنگرده است،پس جرا چنین اختلاف نظرفاحش درمورداین قضیه ی مهم تاریخی میان اسلام ودودین کهن وبرزگ دیگر وجودارد.اگرلطفی نموده درزمینه جواب بدهید، از شمانهایت سپاسگزارخواهم بود.سلامت باشید.

محترم جمشید جان ! السلام علیکم ورحمه الله وبرکاته. وضمن عرض تبریک عید اضحی بجناب شما.
من به عنوان محقق ویااینکه چیزی از خودم به آن بیفزایم به سوال شما جواب ارائه نمیدارم ؛ این واضح
است که اگر بخو اهم به اساس اصل اختلاف این موضوع را به بحث بگیرم مثنوی هفتاد من کاغذ شود که
در آنصورت من ؛ باز از روایات و حکایات استفاده میبرم نه اینکه کمربه بندم ؛ با ارائه نظرات خودم ؛
خودرا دانشمند ومحقق وعلام ه و.... نشان دهم ؛ که درنهایت درحکمی گیرکنم که بنا بقول شاعر:
زلیخا مرد درحسرت ویوسف گشت زندانی چرا کاری کند عاقل که باز آرد پشیمانی
ویا اینکه : من به عجز وقصور معترفم نه چو نادان احمق وخرفم.
واینک مطالب به اساس روایات :

( ذبح اسماعیل علیه السلام
قرآن و تورات موجود در این جهت ا تفاق دارند که ابراهیم خلیل علیه السلام پس از آن که در سن پیری صاحب فرزند پسری شده است، از سوی خداوند متعال مأمور گردیده که فرزند خود را برای خدا ذبح نماید. و این در واقع آزمونی بس بزرگ و سختی بود که پ در و پسر می بایست آن را پشت سر نهند اما چون ابراهیم و اسماعیل علیه السلام تمام وجودشان توحید و تسلیم پروردگار بود، از این آزمون سخت سربلند بیرون آمدند و کامل ترین درجه تسلیم دربرابر خالق یکتا را در خا رج تحقق بخشیدند. قرآن و تورات در این جهت هم متفق هستند که این فرمان خدا، فرمان آزمایشی بوده و هرگز ذ بح فرزند تحقق خارجی پیدا نکرده است. اما در این که فرمان ذبح در مورد کدام فرزند ابراهیم علیه السلام ب وده، قرآن با تورات اختلاف دارد؛ چرا که از قرآن استفاده می شود که این فرمان در مورد اسماعیل علیه السل ام بوده و او فرزند ذبیح ابراهیم علیه السلام است؛( صافات: 107 ـ 101 ) اما تورات کنونی می گوید این فرم ان در مورد اسحاق علیه السلام بود.
و ایشان فرزند ذبیح ابراهیم علیه السلام لقب یافتند(سفر پیدایش 22: 1 ـ 17). باز این مورد از مواردی است که تعصب نژادی تورات نویسان، آنان را به تناقض گویی واداشته و از بیان حق منصرفشان کرده؛ چرا که تورات می گوید: «و واقع شد بعد از این وقایع که خدا ابراهیم را امتحان کر ده، بدو گفت ای ابراهیم، عرض کرد: لبیک. گفت: اکنون پسر خود را که «یگانه» تو است و او را دوست می داری؛ یعنی اسحاق را بردار و به زمین موریا برو و او را در آن جا بر یکی از کوه هایی که به تو نشان می دهیم ب رای قربانی سوختنی بگذران...
چون بدان مکانی که خدا بدو (ابراهیم) فرموده بود، رسیدند ابراهیم در آن ج ا مذبح را بنا نمود و هیزم را برهم نهاد و پسر خود اسحاق را بسته بالای هیزم بر مذبح گذاشت. و ابراهیم د ست خود را دراز کرده کارد را گرفت تا پسر خویش را ذبح نماید.

بنام خدا
قسمت دوم بجواب محترم جمشیدجا ن
در حال فرشته خداوند از آسمان وی را ندا درداد و گفت: ای ابراهیم! ای ابراهیم! عرض کرد: لبیک. گفت: دست خود را بر پسر دراز مکن و بدو هیچ مکن زیرا که الآن دانستم که تو از خدا می ترسی، چون که «پسر یگانه » خود را از من دریغ نداشتی... بار دیگر فرشته خدا به ابراهیم از آسمان ندا درداد و گفت: خداوند می گوید به ذات خود قسم می خورم چون که این کار را کردی و «پسر یگانه» خود را دریغ نداشتی... (سفر پیدایش 22: 1 ـ 16). در متن فوق سه بار واژه «پسر یگانه» تکرار گردیده، در حالی که تورات تصریح دارد به این که اولین فرزند ابراهیم علیه السلام اسماعیل علیه السلام بوده و اسحاق حدود چهارده سال بعد، متولد شده است.

بنابراین اگر فرمان ذبح در مورد اسحاق علیه السلام باشد چطور با وجود اسماعیل علیه السلام او یگانه پسر ابراهیم علیه السلام خواهد بود؟! این یک تناقض آشکار است. به علاوه براساس تعالیم تورات فعلی خداوند برا ی نجات بنی اسرائیل از دست مصریان (به عنوان یک معجزه) تمام پسران ارشد مصری ها و همچنین نخست زاده نر ح یوانات آنان را هلاک کرده است، به همین دلیل بنی اسرائیل می بایست نخست زاده نر حیوانات خود را برای خدا وقف و قربانی نمایند و برای نخست زاده پسر عوض بدهند(سفر خروج 13: 10 ـ 16). به طور کلی مسأله نخست زاد گی یک اصل مهم در تعالیم یهود است.
براساس عقیده آنان نخست زاده اگر پسر باشد، بایستی خدمت گزار خداون د باشد. بنابراین فرمان ذبح باید در مورد فرزند ارشد ابراهیم، اسماعیل علیهما السلام باشد نه در مورد اس حاق. اما در قرآن اسماعیل علیه السلام به عنوان فرزند ذبیح ابراهیم علیه السلام مطرح شده است. قرآن به د نبال بشارت تولد اسماعیل داستان ذبح را مطرح می کند و پس از این بشارت تولد اسحاق علیه السلام را متذکر می گردد؛ یعنی بشارت تولد اسحاق پس از تولد اسماعیل علیه السلام و ماجرای ذبح او به ابراهیم علیه السلام داده شد. همان طور که مکرر گفته شد از نظر تورات مسلم است که تولد اسحاق علیه السلام بعد از حدود چهارد ه سال از تولد اسماعیل علیه السلام بوده است. تورات می گوید: ابراهیم علیه السلام هشتاد و شش ساله بود ک ه اسماعیل علیه السلام متولد شد. (سفر پیدایش 16: 16) و در نودونه سالگی بشارت تولد اسحاق علیه السلام ب ه او داده شد. (سفر پیدایش 17: 1 و 16) و در صدسالگی ابراهیم علیه السلام اسحاق علیه السلام متولد شد. ( سفر پیدایش 21: 5).
بنابراین فرمان ذبح اسماعیل علیه السلام در حدود سیزده ـ چهارده سالگی وی بوده است . در برخی روایات فاصله بین بشارت به تولد اسماعیل علیه السلام و بشارت به تولد اسحاق پنج سال ذکر شده ا ست؛. به هرحال داستان ذبح فرزند در قرآن تنها در یک مورد در طی نه آیه بیان شده است: «(ابراهیم گفت: ) « پروردگارا! به من از صالحان [= فرزندان صالح] ببخش.
ما او را به نوجوانی بردبار و صبور بشارت دادیم. ه نگامی که با او به مقام سعی و کوشش رسید گفت: پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح می کنم، نظر تو چیست؟ گفت: پدرم هرچه دستور داری اجرا کن به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت. هنگامی که هردو تسلیم شدند و ابراهیم جبین او را برخاک نهاد. او را ندا دادیم که ای ابراهیم آن رؤیا را تحقق بخشیدی ما این گونه نیک وکاران را جزا می دهیم. این مسلما همان امتحان آشکار است. ما ذبح عظیمی را فدای او کردیم.

بنام خدا
قسمت سوم به جواب محترم جمشیدجان.
و نام نیک او را در امت های بعد باقی نهادیم. سلام بر ابراهیم. این گونه نیکوکاران را پاداش می دهیم. او از بندگان باایمان ماست. ما او را به اسحاق ـ پیامبری از شایستگان ـ بشارت دادیم»( صافات: 112 ـ 100). قرآن و تورات علاوه بر اختلاف در مورد این که فرزند ذبیح اسماعیل علیه السلام است یا اسحاق علیه السلام در برخی جزئیات دیگر این داستان هم اختلاف دارند. براساس آنچه که در قرآن آمده، ابراهیم علیه ال سلام با صراحت تمام ماجرای خواب و ذبح را با اسماعیل علیه السلام درمیان گذاشت و او هم بدون هیچ دغدغه ا ی این فرمان را پذیرفت.
اما در تورات می گوید ابراهیم علیه السلام تا لحظه آخر اسحاق علیه السلام را ا ز ماجرا آگاه نکرد و این در حالی بود که او می خواست که از جریان آگاه شود(سفر پیدایش 22: 6 ـ 10).
به هرصورت داستان با آن صورتی که در تورات آمده هیچ فضیلتی را برای آن حضرت اثبات نمی کند. اما همین داستا ن به آن صورتی که قرآن بیان کرده بیان گر فضیلتی بس بزرگ برای اسماعیل علیه السلام است.
مورد اختلاف د یگر این است که براساس آیات قرآن ماجرای ذبح فرزند از سوی ابراهیم علیه السلام در سرزمین مکه بوده؛ و ای ن اسماعیل بوده که به سرزمین مکه هجرت کرده بود، اما در مورد اسحاق علیه السلام تاریخ نقل نکرده که او ب ه مکه هجرت یا مسافرت کرده باشد.
در همین سوره صافات بعد از نقل داستان ذبح فرزند از سوی ابراهیم علیه السلام در آیه 112 می خوانیم: «وبشرناه بإسحاق نبیا من الصالحین» ترجمه: «ما او را به اسحاق ـ پیامبری ا ز شایستگان ـ بشارت دادیم. »این تعبیر نشان می دهد که بشارت به تولد اسحاق علیه السلام بعد از ماجرای ذب ح فرزند و به خاطر فداکاری های ابراهیم علیه السلام به ایشان داده شد. بنابراین، مسأله ذبح ربطی به اسحا ق علیه السلام ندارد.
قرآن در موردی دیگر می گوید: ما به ابراهیم تولد اسحاق و از پس او تولد یعقوب ـ فرزند اسحاق ـ را بشارت دادیم(هود: 71). بنابر این چطور ممکن است خدا ابراهیم علیه السلام را با فرمان ب ه ذبح اسحاق مورد امتحان قرار دهد در حالی که قبل از تولد اسحاق علیه السلام به او خبر داد که او می مان د و فرزندی به نام یعقوب علیه السلام از او متولد می گردد؟!
دربرابر روایاتی که می گوید ذبیح اسحاق عل یه السلام است روایات زیادی وجود دارد که می گوید ذبیح همان اسماعیل علیه السلام است. و این دسته از روا یات، با ظاهر آیات هم موافق هستند. اما روایات دسته اول چون مخالف ظاهر قرآن و موافق با متن تورات موجود می باشد، قاعدتا باید از اسرائیلیات و محصولات یهود و یا کسانی که تحت تأثیر آن ها بودند، باشد.

چن د نمونه از روایاتی که می گوید ذبیح لقب اسماعیل علیه السلام است نه اسحاق علیه السلام:

1 ـ از پیام بر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «انا ابن الذبیحین؛ «من فرزند دو ذبیح هستم. »و م راد از دو ذبیح یکی «عبدالله » پدر آن حضرت است که «عبدالمطلب» (پدرعبدالله ) نذر کرده بود که او را در راه خدا قربانی کند اما به فرمان خدا یکصد شتر فدای او قرار داده و او را ذبح نکرد.
و دیگر «اسماعیل» چرا که مسلم است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از فرزندان اسماعیل علیه السلام است نه از فرزندان اسحاق علیه السلام. )
نوراحمد رجاء

جناب رجاءلطفآسلامهای گرم وصمیمانه ی مراتوام باعرض تبریکی عیدبزرگ مسلمانان بپزیرد.ازتوضیحات مفصل، جال ب وآموزنده ی شمادرموردیکی ازمسائل جدی وبحث برانگیز میان یکتاپرستان جهان نهایت سپاس گزارم. اگرلطف نمو ده بخاطرروشنی بیشتر دریکی دومورددیگر نیزدرین زمینه معلومات بدهید،بحث مابه پایان نزدیک خواهدشد،البته پس ازدریافت نظریات دانشمندان یهودی ومسیحی درین مورد.درکتاب مقدس مسیحیان ویهودیان در سفرپیدایش (باب16 آیه های 1-5)آمده است:«اماسارای زن ابرام بچه دار نمیشد،پس اوکنیزمصری خودهاجررابه ابرام داد و گفت:«خدا وندبه من فرزندی نداده است،پس توبااین کنیز همبسترشوتابرای من فرزندی بدنیا آورد.» ...ابرام با هاجرهمبس ترشدواوآبستن گردید.» وپسری به دنیا آورد که نام اورا اسماعیل نام گذاشتند، معنی این نام(خدامیشنود)میبا شد.اماپس ازتولد اسحاق وضعیت تغیر میکندوسارای که اسمش به ساره تبدیل شده است،به ابرام که نامش به ابرا هیم تبدیل شده است میگویدکه:«این کنیزوپسرش را از خانه بیرون کن،زیرااسماعیل باپسرمن وارث تو نخواهدبود» (پیدایش باب 21،آیه های 10و11)،درآیه ی 12آمده است:اماخدابه ابراهیم فرمود:«درباره ی پسر وکنیزت آزرده خ اطرمباش،آنچه ساره گفته است انجام بده،زیراتوسط اسحاق است که توصاحب نسلی میشوی که وعده اش را به توداده ام.» پس ازگذشت مدت زمانی بنابرتاکید باب 22 سفرپیدایش، خداوند از ابراهیم میخواهد که یگانه پسرش اسحاق را قربانی نماید.ازتوضیحات ارائه شده چنین برمی آید که :1) یگانه فرزندکاملالحقوق ووارث نسل ابراهیم اس حاق میباشدنه اسماعیل؛ 2)به ابراهیم پس ازگذشت زمانی بعدازراندن هاجرواسماعیل ازمنزل،فرمان خداوند مبنی برقربانی کردن اسحاق نازل میگردد. ناگفته نماندکه دراکثرکشورهابه شمول کشورما نیز رسم زمامداران پیشین چ نین بود پسران شان که از کنیزهایشان بدنیا آمده بودندهرگزوارث تخت وتاج وفرزندکاملالحقوق خانواده محسوب نمی شدند.پس میبیم که پیچیدگیهای درموردوجوددارد!!! به امیدتوضیحات سودمندشمادرزمینه.ازخداوندبز رگ سرفرازی برای تان آرزومینمایم.

برادر ارجمندم جناب آقای رجاء!
سلام اللة علیکم
با عرض تبریک عید سعید قربان بشما وامت مسلمه
از توضیح زیبا ومستندی که که نسبت مسلئلۀ قربانی حضرت اسماعیل علیه الصلاةوالسلام وتفاوت نظراتی بین دین اسلام ودین یهود وجود دارد ، ارائه کردید متشکرم وخداوند برای تان اجر ومزد دارین نصیب فرماید .
قطع نظر از تناقضات وپارادوکس های فراوانی که در بیان این این امر درتورات وانجیل وجود دارد ،
باید مضافا بعرض رساند که تورات وانجیل هردو هرکدام چندین صد سال بعد از سیدنا موسی وسیدنا عیسی علیهماالسلام توس ط کلانهای یهود ونصاری نوشته شده وهیچ کدام هم تورات اصلی وانجیل اصلی نیست.
وطی چندین قرن چندین مرت به دستنویسهای تازه بر ان صورت گرفته است .
البته در مورد دشمنی یهود با پیامبر اسلام ودین مبین اسلام آنها حتی از لحاظ تاریخی کوشش کردند تا بنمایانند که غیر از سسلسلهای بنی اسرائیل دیگر پیامبری وجود ن داشته وتنها وتنها این سیادت پیامبری به آل اسحاق تعلق میگیرد . آنها در جای از حضرت اسماعیل انکار میکن ند ودرجائ سلسلهای نبوت را تنها وتنها به آل اسحاق نسبت میدهند تا اصلا نبوت سیدنا حضرت رسول ( ص) را ان کار کرده واین سیادت را تنها وتنها به بنی اسرائیل نسبت دهند. چنانچه اصول ومبانی اندیشه ئی وفکری صهیو نیسم بر اساس همین برتری جوئی استوار است . وفکر میکنند که تمام بشریت باستثنای بنی اسرائیل در حکم ح یوانات مورد استفاده ای اسرائیل قرار دارند . وفلسفه ای خلقت دیگر انسانانها وحیوانات وموجودات برا ی ب هره برداری واستفاده ای بنی اسرائیل خلق شده اند .
البته این قصه سر دراز دارد و.....
والسلام
عزی ز - عزیزی