حالاتى كـــــه شكستن روزه در آنها جـا يـــز است

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

مقـــــــالات - مـــذهبـــی

نوشته شده توسط گلچین

شنبه ، 7 شهریور 1388 ، 22:50

حالاتى كـــــه شكستن روزه در آنها جـا يـــز است  حمله نا گهانى مرض كه خطر مرگ را دربر داشته باشد ويا حوادث ترافيكى توام با خطر باشد. اگر كسى نا گهان مريض شود ويا در صورتيكه روزه خود را نشكند خطر شدت بيمارى اورا تهديد ميكند جـواز دارد روزه خود را بشكند. اگر كسى را مار ويا گژدم گزيد وضرورت به دوا باشد ميتواند روزه خود را بشكند.

شـــــــــــــروط روزه:

 اول اســــلام:  يكى از شرايط روزه همانا مسلمان بودن است. كسانيكه از دين اسلام بر گردند روزه آنان باطل است ودر صورت رجعت دوباره به دين مبين اسلام ميتوانند به قضا ء روزه اقدام نمايد: 

دوم نـــيــت:

« إنما الأ عمال بالنيات، وإنما لكل امري ما نوى »«قبول وصحت اعمال با نيات است، پذيرش وپاداش هر عمل بستگى به نيت آن دارد»  معناى نيت اراده كردن در قلب ميباشد.

روزه بدون نيت درست نمى باشد. روزه دار بايد در شب (اغاز از غروب افتاب الى طلوع افتاب يا فجر)نيت روزه را بعمل ارد. محل نيت همان قلب است ضرورت نيست كـــــــه به زبان   مبادرت شود. نيت روزه ميشود از اغاز شهر رمضان اغاز والى اخير ماه رمضان ادامه يابد. ضرورت به تجديد همه روزه آن نيست. ولى اگر روزه به اثريكى از عذر شرعى مقطوع گردد ضرورت است كه به آغاز دوباره نيت روزه نيز تجديــد يـــابد. (نيت به هر زبان كه شخص ميخواهد ميتواند آنرا بجاء اورد. نيت تنها به الفاظى عربى شرط نيست.)

اگر شخصى در شب نيت ميكند بگويد: « وبصوم غد نويت من شهر رمضان » (ومن نيت كردم براى فردا روزه ء ماه رمضان را) وشخصى كه در روز نيت ميكند بگويد: « نـــويت وبصوم اليوم مــــن شهــر رمـضـــان » (من نيت كردم براى امروز روزه ء رمضان را) براى مسافر ضرور است كه در رمضان نيت كدام روزه ء واجب را ننمايد، اگر نيت روزه ء فرض رمضان را كند يا نيت روزه ء نفلى را در هر صورت درست است. كسيكه روزه ء قضاى رمضان المبارك را ميگيرد ضرور است كه بطور معين نيت روزه ء فرض را بنمايد. اگر شخصى در شب نيت روزه را فراموش كند ودر روز بيادش آيد، در سه نوع روزه نيت كردن تا قبل از زوال آفتاب صحيح ميباشد كه عبات اند از: «روزه رمضان المبارك، روزه هاى نذر كه روز يا تاريخ آن معين گرديده باشد، روزه نفلى»  در چهار نوع روزه نيت كردن از غروب آفتاب تا طلوع صبح صادق ضرور بوده وپس از طلوع صبح صادق نيت كردن كافى نمى باشد واين روزه ها عبارت اند از: « روزه قضايى رمضان المبارك، روزه هاى نذر كه روز وتاريخ آن معين نشده باشد، روزه هاى كفاره، روزه هاى قضايى روزه ء نفلى كه پس از آغاز به علتى فاسد شده باشد.» اگر شخصى در شب بنابر دليلى اراده روزه گرفتن را نداشته ودر صبح هم به فكر روزه نگرفتن باشد، سپس قبل از زوال آفتاب فكر كند ترك روزه ء رمضان درست نيست ونيت كند روزه اش صحيح ميباشد، اما صبح چيزى خورده باشد ضروت به نيت نمى افتد. 

فــــــرايــــــــض روزه: 

در روزه از نمودار شدن صبح صادق تا غروب آفتاب كناره گيرى كردن از سه چيز فرض است: (امتناع از خــــوردن، امتناع از نوشيدن، امتناع از لذ ت جنسى)

سنن ومستحبـــات روزه:

سحرى كردن اگر چه به دانه خر ما باشد، خوردن سحرى در اخير وقت مستحب است طوريكه چيزى وقت به صبح صادق مانده باشد. نيت روزه ء در شب مستحب است، عجله در افطار پس از غروب آفتاب تاخير نكردن در افطار مستحب است. افطار با آب وخر ما مستحب بوده. روزه دار بايد در مـــاه مبارك رمضان از: غيبت، سخن چينى، در غگويى، غالمغال، قهر وظلم، امتناع بعمل آرد.

 وقـــــت روزه: 

وقت روزه فرضى ويا روزه شرعى، به حكم قرآن از طلوع صبح صادق آغاز وتا غروب آفتاب ادامه مى يابد.   چنانچه در (آيه ۱۸۷ سوره بقره)آمده است:« وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الابيض من الخيط ا لاسود من الفجر ثم أتموا الصيام الى اليل » (تا آن وقت بخوريد وبنوشيد كه خط سفيد از خط سياه خوب نمايا ن وآشكار شود وباز روزه را تا اول شب به اتمام رسانيد وآنرا بگيريد.)ولى در كشور هايكه آبر الود اند وتعيين وقت در آن دشوار است فتواى علما است كـه افطار به وقت محلى نزديكترين كشور اسلامى صورت مى پذيرد.

 روزه گرفتن در شب جواز نداشته خداوند (ج) شب را براى استراحت افريده « هو الذى جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرٱ إن فى ذالك لايات لقوم يسمعون » (يونس آيه ۱۷۸) 

سحـرى«پـس شب » وا فــــطار:

پيامبراكرم (ص)فرموده است: «سه امر از جمله اخلاق پيامبرانه ميباشد:« تاخير در سحرى، تعجيل در افطار، در نماز دست راست را بر چپ گذاشتن » پيامبر اسلام ميفر مايد: «سحرى بخوريد، زيرا در خوردن سحرى بر كت است: براى روزه گرفتن روز از خوردن سحرى كمك بگيرد وبراى قيام ليل (تهجد) از خوابيدن بعد از ظهر كمك حاصل كنيد. »

 براى روزه دار مستحب است كه با خرما تازه افطار كند ودر صورت عدم موجوديت آن با آب افطار نمايد ودر زمستان ميتواند با خر ماى خشك و در صورت عدم موجوديت آن با آب افطار كند تا معده آماده گرديده وغذايى را كه بعدٱ خورده ميشود بتواند هضم نمايد. پس از آنكه شخص با خر ما يا آب وغيره افطار كرد نماز شام را ميخواند وبعد از آن غذا ميخورد و پيامبر (ص) فرموده است: « إذا أفطر أحدكم فليفطر على تمر، فإن لـم يجد فليفطر على ما ء فإنه طهور »

«چون افطار كند يكى از شما پس افطار كند با خر ما، پس چون نيافت پس افطار كند با آب زيرا پاك كننده است » (متفق عليه) براى روزه دار عجله در افطار وتأ خير در سحرى افضل ميباشد زيرا پيامبرصلی الله علیه وسلم فرموده است: « لا تزال أمتى بخير ما أخروا السحو ر وعجلو ا الفطور»«هميشه امت من به خير باشند تا وقتيكه به تاخير اندازند سحرى را وشتاب كنند در افطار ».

 دعــاى افــطار:

اللهم لك صمت وعلى رزقك افطرت » (خداوند ! من براى تو روزه گرفتم واز رزقى كه تو نصيبم كرده اى افطار نمودم) (رواى حديث شريف: ابوداود).  ويا اين دعــــــــا:  « بسم الله والحمد لله، اللهم لك صمت وعلى رزقك افطرت وعليك تو كلت سبحانك وبحمدك،  تقبل منى، انك انت السميع العليم »

دعا بعد از افطار: 

« ذهب الظما ء وابتليت العروق وثبت الاجر ان شا ء الله » (تشنگى زايل شد، رگ ها سيراب گشت، واگر خداوند خواست اجر نيز خواهد رسيد.) (رواى حديث شريف: ابوداود).

ثـــواب افطار دادن:

 اگر شخصى به روزه دار افطار دهد انقدر اجر وثواب كمايى مى كند كه نصيب روزه دار ميشود، هر چند افطارى مذكور چند لقمه نان يا يك خر ما باشد. پيامبر (ص) فــرموده است:  «شخصى كـه روزه دارى را افطارى دهد او را اجر وثواب مانند روزه دار است» (بيهقى). 

امـور بـاطل كننده روزه:

 در باب مبطلات روزه آمده است: هر آنكسيكه بدون عذر شرعى روزه را بخورد، اگر تمام عمر روزه هم بگيرد ثواب انروز را بدست نخواهد اورد.

امـوركه روزه را بـاطل مى سازد عبارتند از:

۱-جماع در روز.

۲ -انزال منى بشكل عمدى.  (ولى اگر انزال درخواب صورت گيرد روزه اش فاسد نمى گردد.)

۳ - رسيدن چيزى (جامد باشد ويا مايع) به معده بطور عمدى باشد ويا غير قصدى.

۴-استعمال سگرت ويا ساير دخانيات. 

۵- گرفتن دوا ء از همه طرق موصوله به معده. 

مكروهات روزه

اموری که روزه را مكروه مى سازد عبارتند از:

لب زدن ويا در دهن گرفتن لب زن ويا برهنه ملاعبه كردن هر چند خطر انزال وجماع هم نباشد مكروه است. انجام امورى كه انديشه انسان را انقدر ضعيف سازد كه موجب شكستن روزه شود مكروه است. بيش از ضرورت شستن دهن وبينى. بدون دليل لعاب دهن را جمع كردن وآنرا فرو بردن. اظهار بى قرارى، اضطراب واضمحلال. بــه غسل ضرورت داشته وموقع آن نيز ميسر باشد، اما بدون دليلى تأخير كرده وبعد از  صبح صادق غسل كند. 

چيز هاى مانند پودر دندان، كريم دندان، زغال وغيره را در دهن نگهداشتن وآنرا با دندان فشار دادن.  غيبت كردن، دروغ گفتن، دشنام دادن، غالمغال، لت وكوب نمودن وبر كسى ظلم كردن.  قصدٱ گرد وغبار را در حلق جمع كردن روزه را مكروه مى سازد.

 قــــضا ء روزه:

 معناى قضا ء عبارت از يك روز روزه گرفتن بعد از ماه رمضان بجاى يك روز روزه يى كه در ماه رمضان باطل گرديده، ميباشد. قضا ء روزه ميشود در ايامى كه گرفتن روزه در آن ممنوع نباشد صورت گيرد. قضا ء روزه را الى اغاز ماه مبارك سال نو ميتواند بجا ء آورد. قضا روزه ميتواند پى در پى ويا متفرق صورت گيرد.

كفـــــــاره چيست ؟

 كفاره عبارت از جزاى شرعى ميباشد كه خداوند سبحانه تعالى آنرا بر كسيكه بعضى از جرايم از او سر زند تعين فرموده است مانند وجوب كفا ره بر قاتل يا كسيكه سو گندش را مى شكند.  كفاره بر روزه دار وقتى واجب ميشود كه عمدٱ روزه خود را فا سد نمايد مثلآ اينكه جماع كند. كفاره دو ماه روزه پى درپى را ميگويند، در صورتيكه در اين دوماه رمضان وروزه هايكه روزه در آن منع گرديده است نباشد. اگر به گرفتن دو ماه روزه نيز قادر نبود، به شصت مسكين طعام دهد. كفاره در روزه فرضى بوده در فساد روزه غير رمضان كفاره وجود ندارد، اگر چه قضاى رمضان هم باشد.  دادن طعام به ۶۰ مسكين، فقير، محتاج، نـــه براى كسانى كه نفقه ايشان بر او فرض باشد  (مانند پدر، مادر، زن)همچنان ميشود مقدار طعام را به پـــول نيز تاديه گرد وهمچنان ميتوان همان مسكين رابراى ۶۰ روز كامل طعام داد. (طعام شامل نان چاشت، شب ونان صبح ميگردد).

فــــــــــديـــــــــه: 

اگر زن حامله وشير ده توانايى روزه گرفتن را نداشته ويا از آسيب ديدن كودكشان بيم داشته باشند، ميتوانند روزه نگيرند ولى بايد فديه بدهند ولاز م نيست روزه را قضا كنند.

 از ابن عباس روايت است: «رخص للشيخ الكبير والعجوز الكبير ة فى ذلك وهما يطيقان الصوم أن يفطر ا إن شا ء، ويطعما كل يوم مسكينا، ولا قضا ء عليهما، ثم نسخ ذلك فى هذا الايه «فمن شهد منكم الشهر فليصمه »وثبت للشيخ الكبير والعجوز الكبير إذا كان لا يطيقان الصوم والجلي والمرضع إذا خافتا أفطر تا، وأطعمتا كل يوم مسكينا»«به پير مرد وپير زني كه توانايى روزه گرفتن را دارند اجازه داده شد تا اگر خواستند روزه نگيرند وبه بدل هر روز، مسكينى را غذا بدهند»وقضاى روزه بر آنها لازم نيست، سپس ؛ اين حكم با آيه «فمن شهد منكم الشهر فليصمه » نسخ شد ولى (آن حكم) براى پير مرد وپير زنى كه توانايى روزه گرفتن را ندارند ثابت مانده است.

همچنين زن حامله وشير ده اي كه (بر حال خود يا طفل خود)بيم   دارند مى توانند روزه نگيرند وبه بدل هر روز، يك مسكين را طعام دهند » (بيهقى: ۴/۲۳۰) 

همچنين از ابن عباس روايت است:« إذا خافت الحامل على نفسها، والمرضع على ولد ها فى رمضان قال: يفطران، ويطعمان مكان كل يوم مسكينا، ولا يقضيان صوما »«اگر زن حامله از ضرر به جان خود وزن شير ده از ضرر به طفلش بيم داشت، مى توانند روزه رمضان را نگيرند وبه جاي هر روز مسكيني را طعام دهند وقضاي روزه بر آنها لازم نيست » (صحيح البانى در كتاب الاروا ء) ۴/۱۹) اين حديث را به طبرى (۸ ۲۷۵) نسبت داده وگفته است: سند آن به شرط مسلم صحيح است)

 مقدار طعام واجب: از انس بن مالك روايت است: « أنه ضعف عن الصوم عاما فصنع جفنة ثريد ودعا ثلاثين مسكينا فاشبعهم »«او سالى دچار ضعف شد بطوريكه نتوانست روزه بگيرد، پس كاسه اي تريد گوشت درست كرد وسى مسكين را دعوت وآنها را سيركرد » (الاروا ء ۴/۲۰)، (دارقطنى: ۲/۲۰۷/۱۶)