صلـــح افغــــانی؛ مـــوانع پاکســـــتانی

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

مقـــــــالات - ســـــیاسی

نوشته شده توسط احمد عمران

يكشنبه ، 25 مهر 1389 ، 09:34

صلـــح افغــــانی؛ مـــوانع پاکســـــتانی صلح، آرمان و نیاز اساسی مردم کشور ماست که از سالیان دوری در انتظار آن‌اند و به هر اقدامی که در این راستا صورت می‌گیرد، با امید فروان چشم می‌دوزند. بحران جنگ در سی سال گذشته‌ی کشور، چنان بنیان‌های اصلی جامعه را متضرر کرده که اعاده‌ی وضعیت، به امری دشوار و پرهزینه تبدیل شده است.

مردم افغانستان هرچند باور دارند که اقدام‌های دولت در راستای تأمین صلح، بسیار کارساز و نتیجه‌بخش نیست؛ ولی با آن‌هم به دلایلی که ذکر شد، هر گامی را که در این خصوص برداشته می‌شود، به دیده‌ی قدر می‌نگرند. از سوی دیگر، باید توجه داشت که صلح در افغانستان، یک امر چند بعدی و دارای لایه‌های مختلفی است.
اگر از منظری، تأمین صلح به اراده‌ی ملی و همگانی افغان‌ها تعلق دارد؛ ولی از جانبی دیگر، اراده‌ی منطقه‌ای و جهانی هم در این امر، نقش مهمی بازی می‌کند.

در طول سال‌های گذشته، سیاست‌های کشورهای همسایه ـ به ویژه پاکستان ـ در قبال کشور ما، روشن و واضح نبوده است. این کشور هرچند به گونه‌ی رسمی از بازسازی و تأمین صلح در افغانستان حمایت کرده؛ ولی در کنار آن، برخی شبکه‌های درونی پاکستان در پی توطیه و ایجاد فضای ناامنی در افغانستان بوده‌اند.

دولتمردان پاکستان هم اگر به گونه‌ی آشکار از این تلاش‌ها حمایت نکرده‌اند؛ اما این‌گونه تلاش‌ها را مغایر اهداف و برنامه‌های درازمدت و کوتاه‌مدت کشور خود تشخیص نکرده‌اند.

در حال حاضر، به تأیید بسیاری از رسانه‌های داخلی و خارجی، منابع اصلی تمویل و تجهیز گروه‌های شورشی افغان، در آن سوی مرزها قرار دارد و به گفته‌ی مقام‌های دولت افغانستان، تا زمانی که جلو این مراکز گرفته نشود، ممکن نیست که افغان‌ها به صلح و ثبات در کشور دست پیدا کنند.

دولتمردان پاکستان به کشور ما به عنوان عمق استراتژیک خود نگاه می‌کنند و تا زمانی که تغییری در این نگاه به وجود نیاید، وضعیت همچنان بحرانی باقی می‌ماند.

مشکل اصلی از زمانی به وجود آمد که در دوران جهاد، دولت پاکستان به دلایل مختلف و از جمله موقعیت جغرافیایی خود، به قیم و میانجی مناسبات میان نیروهای جهادی و کشورهای کمک‌دهنده تبدیل شد.

دولت پاکستان در این سال‌ها منافع فراوانی را به چنگ آورد و بیشترین بخش از کمک‌های جهانی را در آبادانی پاکستان به مصرف رساند. زمانی هم که دولت مجاهدین در کابل تشکیل شد، پاکستان از راه‌های مختلف تلاش کرد که مشکلاتی را برای این دولت به وجود آورد.

و به همین دلیل به گفته‌ی بسیاری از آگاهان امور، جنگ‌های میان گروهی در زمان حاکمیت مجاهدین، عمدتاً از سوی استخبارات پاکستان برنامه‌ریزی می‌شد. پس از آن و زمانی هم که طالبان در افغانستان به حاکمیت دست یافتند، پاکستان با دست بازتری وارد معادلات سیاسی کشور ما شد و به تصمیم گیرنده‌ی اصلی سیاست‌های داخلی افغانستان تبدیل شد.

پاکستان در حال حاضر، مخالف عملیات نظامی ناتو در خاک آن کشور است و سعی دارد که جلو این‌گونه اقدام‌ها را بگیرد. امریکا حمله‌های هوایی خود را به‌وسیله‌ی هواپیماهای نظامی بدون سرنشین به مناطقی که بهشت امن طالبان در پاکستان محسوب می‌شود، به‌طور چشمگیری افزایش داده است.

تحلیلگران می‌گویند: این تصمیم امریکا، نشانه ناامیدی و سرخوردگی فزاینده نیروهای امریکایی است. موارد جدید به اصطلاح «تعقیب هدف» هم مشاهده شده‌اند که نیروهای ناتو برای مدت زمان کوتاهی وارد خاک پاکستان شده‌اند تا به شورشیان طالبان حمله کنند.

در یک مورد، شلیک هلی‌کوپتر ناتو در حال حمله به شورشیان، باعث کشته شدن سه سرباز پاکستانی شد. اسلام آباد هم به تلافی این کار، گذرگاه مرزی منطقه غربی در پایگاه خیبر را مسدود کرد و تردد کاروان‌های حامل سوخت و تدارکات نیروهای ناتو در افغانستان را با مانع رو‌به‌رو کرد.

بسیاری از کامیون‌هایی که در پاکستان در انتظار عبور بودند و از محافظت نیروهای امریکایی برخوردار نبودند، از سوی شورشیان طالبان، مورد حمله قرار گرفتند و به آتش کشیده شدند.

فرانسس وندرل، نماینده ویژه پیشین اتحادیه اروپا در افغانستان، می‌گوید: «گرچه برخی از اقدام‌های نظامی ارتش امریکا و ناتو در داخل خاک پاکستان را می‌توان زیر عنوان «تعقیب هدف» توجیه کرد؛ اما خطر التهاب و خشم فزاینده افکار عمومی مردم پاکستان علیه امریکا رو به افزایش است.»

وی همچنین می‌گوید که «این خطر وجود دارد که عملیات بین مرزی ما در افغانستان، با اقدامات خرابکارانه سازمان اطلاعات و جاسوسی قدرتمند پاکستان، تضعیف شود.»

پاکستان به کرات، ایفای هرگونه نقشی در حمایت از طالبان را انکار کرده و گفته است با انرژی فراوان برای مبارزه با تروریزم تلاش می‌کند. اما برخی از تحلیلگران می‌گویند: پاکستان نقش خود را در موضعی تثبیت کرده است که زمانی که نیروهای امریکا از افغانستان خارج شوند، این کشور از یک موقعیت کلیدی برخوردار باشد.

اگر شرایط مهیا باشد، خروج نیروهای امریکا از افغانستان از اوایل سال آینده آغاز می‌شود. ثبات سیاسی در افغانستان و انتخابات پارلمانی اخیر در افغانستان، که لری گودسان استاد کالج جنگ ارتش امریکا آن را «تقلب آشکار و چشمگیر» می‌نامد نیز بخشی از این معادله است.

گودسان می‌گوید که دولت حامد کرزی به عنوان یک ساختار سیاسی فاسد قلمداد می‌شود. وی خاطرنشان می‌کند که مشروعیت دولتی برای راهبرد امریکا در افغانستان، بسیار حیاتی است. گودسان می‌گوید: «انتخابات متقلبانه و اتخاذ اقدامات دیگر همچون ارایه خدمات و کالاها که دولت افغانستان در محقق کردن آن نیز با مشکلات بسیاری رو‌به‌رو بوده است، هیچ‌گاه در ایجاد مشروعیت تأثیری ندارند. بنابرین، مشکل این است که ما باید از مردم افغانستان بخواهیم که مشروعیت دولتی را بپذیرند که به طور آشکارا دولت نامشروعی‌ست.»

گودسان در مقاله پژوهشیی که در «اداره ملی پژوهش آسیا» به نگارش درآورده، اما هیچ‌گاه منتشر نشده است، می‌گوید: «امریکا در آینده نزدیک، به راحتی نمی‌تواند خود را از گرفتاری افغانستان رها کند. بدین ترتیب، امریکا نه تنها اعتبار و موقعیت خود را در برابر سایر قدرت‌ها در این منطقه از دست می‌دهد؛ بلکه پروژه دولت‌سازی که برای استقرار صلح و ثبات ضروری بود، با شکست رو‌به‌رو شده است.» در نتیجه، ممکن است امریکا به ناچار، بیشتر به پاکستان اتکا کند.

یک تحلیلگر «استراتفور» نتیجه‌گیری کرده است که «کمک پاکستان در آینده‌یی نه چندان دور برای مذاکره با طالبان افغانستان و یافتن راهکاری برای شرایط کنونی و تسهیل مقدمات برای خروج نیروهای غربی از افغانستان، ضروری خواهد بود.»

ماندگار