وقتی احســـاسی بـــه پــــرواز می آیــــد...

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

ادبیـــــات - زبــــان

نوشته شده توسط زبیر هجران قاسمزاده

يكشنبه ، 10 آبان 1388 ، 12:59

وقتی احســـاسی بـــه پــــرواز می آیــــد... در این اواخر مجموعه ی شعری از شاعر خوب و بااستعداد کشور خانم صدیقه اغبر که حاوی 60 پارچه غزل می باشد و در زمستان 1387خورشیدی در کابل به چاپ رسیده است، به دستم رسید.

خانم صدیقه اغبر در یک خانواده ی نظامی در سال 1340 دیده به جهان گشود و از درس آموخته گان تربیه معلم سید جمال الدین افغانی می باشد بعد از اینکه از سید جمال الدین فارغ التحصیل میشود به رشته مبارک آموزگاری روی می آورد و مدت 15 سال عمر عزیز اش را در این رشته ی پر افتخار میگذارند،

تا اینکه جنگ های خان ومان سوز شاعر مارا در دیار آبائی اش نمیگذارد و او مانند دیگر هموطنانش راهی دیار مهاجرت میگردد و چند سالی میگذرد که با خانواده ی عزیز اش در آلمان زندگی میکند.

شاعر با اینکه از دیار خود دور زندگی میکند اما انگار حال وهوای وطن هرگز از سر اش بدر نرفته است و همواره درد وطن و وطندارانش را حس میکند، چنان چه گفته اند که شعر تبلور از احساسات انسان است این جاست که درد و آواره گی افغانستانی های که در این جا در سرزمین آبایی خانم اغبر زندگی میکند در شعرهایش محسوس است.

او در کتاب "نیستان ناله ها" از دربدری های حرف می زند که انسان های این مرزبوم همه روزه با آن دست وگریبان اند و هر روز می میرند و فریاد هایشان روی زمین را فرامیگیرد.

خانم اغبر در مجموعه ی شعری" نیستان ناله ها" یک شاعر انقلابی و یک انسان دردمندی است که همواره میکوشد تا به حیث یک مخلوق که خود تصمیم اش را میگیرد و خود سرنوشتش را رقم می زندخود را به تصویر بکشد او از آزاده گی و از حقوق انسان های پیش پا افتاده ی مردم این مرزبوم حکایت و شکایات فراوان دارد.

دردلم نیست هوای که ازینجا بروم

پای دل بشکند اربیتو وتنها بروم

مرغ دل قیدی زندان تو گشته ست بیا

ذوق پرواز ندارد که به صحرابروم.

دردلم هست سفرباتو کنم دلبرمن

درپی ات یوسف من مثل زلیخا بروم

منم آین خسته دل تشنه به دیدارتویار

همچودیوانه به هرکوچه ی غوغا بروم

دل اغبر زفراق تو ندارد ارام

دل پرغصه زیادتو زدنیا بروم

دید کلی:

یکی از مولفه های غزل امروز این است که غزل دیگر غزل تک بیتی نیست و غزل باید شبیه دیوار باشد که خشت های آن استادانه چیده شده باشد که اگر یک خشت آن را برداریم مشکل در تمام دیوار دیده شود درغزل امروز قضیه این چنین است که اگر یک بیت یا حتی یک واژه ی را از یک غزل برداریم باید خواننده به سادگی حس کند که فلان بیت یا فلان واژه برداشته شد است.

امروز برعکس گذشته غزل تک بیتی نداریم بلکه هرچه غزل که امروز سروده میشود باید غزل باشد دارای مضمون واحد و محتوایی که از آغاز شروع تا پایین خواننده را در یک جاده همراهی کند.

حالا با استفاده از این نگاه این غزل خانم اغبر را باهم یکجا می خوانیم.

با این غزل نبشته ام را به پایان م

تاحسن دلآرایی تو دل را ز برم برد

چون عاشق سرگشته زخود بیخبرم برد

من قدرت دیدار رخ یار ندارم

یعنی که زمن قوت جان فتنه گرم برد!

درخواب وصال تو ایا فتنه ای دوران

هرخواب وخیالی که بداشتم بسرم، برد

من برسراوبارگران بیش نبودم

تنها به سفر رفت و غمی همسفرم برد

فریاد دل آغبر بیچاره تو بشنو!

کان آفت جان هم اثرو هم هنرم برد!

در کل بیت ها باهم خوب بافیده شده اند اما یک مشکل که نه تنها خانم اغبر بلکه اکثر غزل سرایان امروز ما با آن روبرو هستند همان کلی گویی هست. شاعر از یک شاخ به شاخ دیگر می پرد بدون اینکه جزئیات را در مورد همان شاخه برای خواننده ارایه کند،که این یکی از عیب های غزل های خانم اغبر به شمار میرود. غزل دیروز و غزل کلاسیک چنین بود یعنی شاعر می توانست یکبار از ده حرف بزند و یکبار از کوه مثلآ اگر غزل های شاعران گذشته را بخوانیم با چنین دید و دنیای روبرو میشویم.

هر بیت در یک غزل از هویت مستقل برخوردار هست در یک بیت از کوه حرف زده میشود و در بیت دیگر از زمین و از خانه و گاهی از درخت. اما امروز قضیه وارونه است و شاعر وقتی از شاخچه درخت حرف هایش را آغاز کند به عمق جزئیات همان شاخچه می پردازد و هرچه برای گفتن دارد با جزئیات برای خواننده آن ارایه می کند اما در این غزل اگر دقیق شویم هرچه را میخوانیم همان کلی گویی است با اینکه مثلآ در این غزل بااستفاده از ردیف "امشب" توانسته نسبتآ مضمون غزل را جمع کند اما در کل موفق نبوده است.

ترکیب سازی:

ترکیب سازی یکی دیگر از کارهای است که می تواند کار شاعر را به حدی اعلای برساند و کار یک شاعر را از شاعر دیگر متمایز بسازد. با اینکه امروز یکی از شگرد های مهم در شعر به شمار میرود اما ترکیب نیز ترکیب سازی دیروز نیست بلکه امروز ترکیب سازی نیز برعکس دیروز است.

وقتی ترکیب های شاعران دیروز را می خوانیم با ترکیب های روبرو می شود که آنقدر آسمانی و انتزاعی می باشد که گویی با شاعر که از آسمان ها آمده باشد طرف هستیم قرار از نبشته ی من این نیست که شعر گذشته را مورد نقد قرار بدهم دیروز دیروز بود و امروز، امروز است.

شاعر امروز باید دید امروز و حرف امروز را داشته باشد، امروز دیگر تصاویر انتزاعی و ترکیب های انتزاعی در شعر جا ندارد بلکه شعر امروز شعر است دست یافتنی و ترکیب که شاعر امروز می سازد ترکیب است غیر انتزاعی و تصویر است که خواننده ها می توانند به سادگی به آن ها دست یازند.

اگر شاعر دیروز صدای غزل میگفت شاعر امروز برعکس ترکیب می سازد که از دو واژه که ترکیب اش به وجود می آید، یکی آن اگر واژه ی انتزاعی است دیگرش باید ملموس باشد.

مثلآ بجای اینکه صدای غزل بگوید. سیب غزل میگوید سیبی شی دست یافتنی و غزل اگر واژه ی انتزاعی هم باشد حرف ندارد. حالا به ترکیب های که خانم اغبر ساخته است به دقت نگاه میکنیم.

سایه ی مژگان، شاهد غوغایی، باغ وصال، حسن دلآرا، قدرت دیدار و چند ترکیب دیگر که همه شان ترکیب های انتزاعی می باشد. ترکیب های که در شعرهای مجموعه ی حاضر خانم اغبر به کار برده شده است در کنار اینکه بعضی ترکیب های ملموس نیز وجود دارد ترکیب های انتزاعی و دست نیافتی اش زیاد تر می باشد.

حس زنانگی:

آنچه شعرامروز را افغانستان را از شعر دیروز متمایز می سازد همان نگاه زنانه ای است که متاسفانه در کمتر شعر شاعران امروز ما انعکاس یافته است و کمتر شاعرزن را سراغ داریم که نگاه زنانه و احساس خاص خود شان در شعرهایشان متبلورشده باشد.

وقتی حس زنانه میگوییم باید با خواندن شعر یک خانم حس برای ما دست بدهد که این شعر را خانمی- شاعری سروده است و اگر در پای شعر امضایش هم وجود نداشته باشد باید فهمیده شود که این شعر یک خانم است.

به این بیت توجه کنید:

من مستم و مستانه مهمان من است امشب

پیچیده به گیسویم دردام من است امشب

اول این در" گیسوی پیچیدن " ترکیبی زیبا و کشف خوبی است که شاعر توانسته است آن را به شکل خیلی خوبی بیان کند و دوم با خواندن این بیت میتوان به جرات ابراز کرد که این بیت را یک شاعر زنی سروده است. اما متاسفانه این گونه کشف ها و احساس زنانه در کل در غزل های خانم اغبر کم رنگ است که آرزومندم در مجموعه های شعری ایشان که بعد ها به چاپ می رسید روی این اصل تاکید فرواوان نمایند.

در فرجام:

در آخر یک نکته را قابل یاد دهانی میدانم که شاعر در بعضی از شعر هایش فراز و نشیب های را پیموده است و گاهی شعرهای به اصطلاح سخته و پخته ی را برای علاقه مندانش اش تقدیم نمیکند و در بعضی غزل هایش مشکلات زبانی حس میشود که نبابد بالای آن خرده گرفت و امیدوارم که در مجموعه های که بعدآ به چاپ می رسد این مشکل مرفوع گردد، با انهم این خود بزرگترین کاریست که در دیار بیگانه و در جایی که اکثر افغانستانی های ما حتی زبان شان را فرامواش کرده اند و یا سوگمندانه از فارسی حرف زدن عار میکنند زحمت کشی های شبانه روزی این چنین شاعران و نویسندگان را نباید دست کم گرفت و باید از کارهای شان همیشه استقبال کرد.

ضمن این که کتاب "نیستان ناله " را برای خانم اغبر از صمیم دل تبریک میگویم برایشان از بارگاه خدا عمر جاوید می خواهم و چشم براه اثر های دیگری از این شاعر گرانمایه هسیتم.

در فرجام به با امید موفقیت های هرچه بیشتر این شاعر عزیز نبشته ام را با غزل زیبای از ایشان به پایان می رسانم وامید وارم در آینده شاهد زیباترین شعرها از ایشان باشیم.

من مستم و مستانه مهمان من است امشب

پیچیده به گیسویم دردام من است امشب

درسایه ی مژگانش خمیازکشم هرچند

ان شاهد غوغایی ا رام من است امشب

کس نیست چو من شاداب درباغ وصال یار

من شیروشکرخوانم ایام من است امشب

بیرون ودرون دل معنی وکلام یعنی :

ایینه ی روی تو درجام من است امشب

چون موج قرارم نیست درتاب وتب ام ؛ اغبر!

گردون زحضور تو در کام من است امشب.

زبیر هجران قاسمزاده، کابل افغانستان

www.zobair-hejran.blogfa.com