روش هــای درست نویسی ودرست گــویی در زبــان (بخش نزدهم)

نشریهء سیاسی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی افغانستان

ادبیـــــات - زبــــان

نوشته شده توسط جاوید فرهاد

پنجشنبه ، 28 بهمن 1389 ، 11:41

چــند نادرســتی رایــج دیــگر
نادرستی های رایج زبانی درهنگام گفتار ونوشتار در زبان فارسی، تاجایی بسیار گسترده به چشم می آید ودر بسا ازموارد، فرایند پیام رسانی در حوزه ی زبان را دچار کژی ها ونادرستی ها می سازد.

انگیزه ی نخست این نادرستی ها در زبان {افزون برموارد دیگر} ضبط نادرست، ترجمه ی غیر دقیق وبرابر سازی های ناهنجار وغیر علمی واژه ها پنداشته می شود. کج ذوقی، بی تجربه گی، تقلید والگوبرداری از زبان های بیگانه وناشیگری در کاربرد زبان، از انگیزه های مهم دیگر است که سبب ایجاد وگسترش نادرستی های رایج در زبان شده و محدودیت های گسترده را فرا راه زبان فارسی قرار می دهد.

در این بخش، عنوان "چند نادرستی رایج دیگر"را برای آن برگزیدم که در بحث ها وبخش های پیشتر، به شمار ی

از نادرستی های رایج در کاربرد واژه ها، اشاره هایی – هرچند کوتاه – نموده بودم. اکنون که فرصت برای پی گیری فراهم شد، می پردازم به نشان دادن چند نادرستی رایج دیگر.

استاد" احمد سمیعی گیلانی" در فصل سوم، کتاب "نگارش وویرایش" (بخش ویرایش زبانی ص 103) این نادرستی های رایج درزبان را"خطا ها وکاربرد های مکروه رایج زبانی"می نامد و در پاورقی کتابش، در باره ی این تعبیر می نویسد:

"از کاربرد هایی که ذیلا״ فهرست شده، برخی، هرچند به زعم زبان شناسان خطا شمرده نمی شود، در عرف ادبا، اگر هم خطا نباشد، مکروه است وبهتر است از آن پرهیز شود."

با توجه به این اشاره ی استاد " سمیعی "، در این بخش می پردازم به نشان دادن این نادرستی های "مکروه رایج" در زبان:

چه هست/ چیست: برخی می نویسند : " اندیشه ی شما دراین مورد چه هست؟" که به جای آن باید نوشت: "اندیشه ی شما در این مورد چیست؟".

اگرچه/ اما: نوشتن "اگرچه" در جمله ی مانند:"اگر چه شما بهتر می دانید که..." نادرست است، به جای آن بهتر است بنویسیم :"اما شما بهتر می دانید که ... ".

توقف/ متوقف: بسیاری ها می نویسند: " فعالیت شرکت های خصوصی امنیتی باید توقف داده شود" که به جای آن باید نوشته شود: "فعالیت شرکت های خصوصی امنیتی متوقف شود."

جهت/ برای : در این روز ها، برخی از نویسنده گان وبسیاری از رسانه ها به گونه ی مثال می نویسند :"جهت حل این مسأله ..." که نادرست است؛ زیرا واژه ی "جهت " به معنای "طرف وسوی" است . به جای این کاربرد نادرست، بهتر است بنویسیم : "برای حل این مسأله ... ".

شامل/ مشمول : در برخی از نوشته ها (به ویژه در ادبیات رسانه ها) تفاوت در کاربرد واژه های "شامل " و " مشمول" گذاشته نمی شود، مثلا″ می نویسند : "کارکنان جدید شامل این سیستم شده اند" که به جای آن باید نوشته شود: " کارکنان جدید مشمول این سیستم شده اند ."

غیر قابل انکار/ انکار ناپذیر: بسیاری در نوشته ها وگفته های شان از واژه هایی مانند: "غیر قابل انکار، غیر قابل بازگشت، غیر قابل تحمل، غیر قابل قبول و ..." بسیار استفاده می کنند. این کاربرد ها اگر زیاد نادرست هم نباشد، چندان زیبا، روان ویکدست نیست، به جای آن ها بهتر است "انکار ناپذیر، بازنگشتنی، تحمل نا پذیر وقبول ناشده (نشده) استفاده شود.

کاربرد چند فعل نا مناسب:

نادرست: دانشجویان آموزش های لازم را طی کرده اند".

درست : دانشجو یان آموزش های لازم را دیده اند ".

نادرست: باید توطٸه هارا درهم بشکنند".

درست : باید توطٸه ها را "خنثی" کنند".

نادرست: "دشمنان در پی "نابودی" کشورهای اسلامی هستند".

درست : " دشمنان در صدد "نابودی" کشور های اسلامی هستند".

نادرست : " ملاحظه بفرمایید به ادامه خبرها".

درست : " به ادامه ی خبرها توجه نمایید " ( ویا توجه کنید به ادامه ی خبرها)

تکلف در نوشتار وگفتار:

تکلف در هنگام گفتار ونوشتار، پیشینه ی در از در زبان ما دارد. بی گمان یکی از انگیزه هایی که روش تکلف نویسی در زبان را به وجود آورده، کاربرد واژه های مطنطن خارجی – به ویژه عربی – واستفاده ی ناهنجار ازاین واژه ها در زبان فارسی پنداشته می شود.

نگارش نثر های دراز وکسل کننده، برای وانمود ساختن دانش واژه گانی، دشوار نویسی عمدی واز سرتفاخر، تأثیر پذیری های ناموجه از زبان های دیگر و گرایش به آوردن پیچیده گی های لفظی، صنعت بازی های مزمن ادبی وده ها مورد دیگر سبب شد تا تکلف نویسی به حیث یک رویکرد نازیبا برجغرافیای زبان نوشتار وگفتار چیره شود، که در پایان این بخش، به چند نمونه ی کوتاه در این زمینه اشاره می کنم:

"چه هنگام، به طور سریع، نا آگاه نیست، بدون شک وتردید وگمان، قابل حدس زدن، غیر قابل بخشش و..."

که به جای این همه کاربرد های "دراز ومتکلفانه " به ساده گی می توان از تعبیر های: "کی، به سرعت، آگاه است،بی گمان، حدس زدنی، نابخشودنی و ... " استفاده کرد.

ادامه دارد