جشن خزان را که به جشن مهرگان یا جشن برداشت محصولات کشاورزی نیز معروف است در روز شانزدهم میزان (نیرماه) تجلیل میکردند. البیرونی در مورد جشن مهرگان نقل میکند: «پس از آنکه افریدون به ضحاک ماردوش پیروز گردید و به ظلم و ستم او پایان داد، مردم بخاطر آن شادیها نمودند و این پیروزی را جشن گرفتند: [1] او بخاطر به کرسی نشاندن گفتار خود، ایده ای شماری از تاریخ نگاران را که در باره این جشن بیان داشته اند، نقل میکند: و آغاز سخن آنان از پیروزی افریدون بر ضحاک است؛ و چون افریدون بر ضحاک پیروز گردید، و به ظلم او پایان داد مردم شادی نمودند.

ابوریحان البیرونی «ضحاک» را «بیور اسب» خوانده می گوید: که همان (ضحاک) میباشد، مردم چون از شر او نجات یافتند به افتخار رهایی از آن این روز را با شکوه خاص تجلیل کردند، این جشن معمولاً در ایام خزان برگزار میگردد، از همین جهت کلمۀ مهرگان را بدین معنی بکار می برند، بیرونی و گروهی از پژوهشگران منشاء جشن مهرگان را پیروزی افریدون برضحاک مار دوش میدانند.

ابوریحان البیرونی در اثر دیگر خود «آثار الباقیه» این جشن ملی را بگونۀ دیگر تعریف میکند، یعنی از اساس و بنیاد و ریشه تاریخی آن سخن میگوید، مهر ماه که روز اول آن هرمز روز است و روز شانزدهم مهر است، عید بزرگی است که به مهرگان معروف است، که خزان دوم باشد این برای عموم است. [2]

این عید در ایام گذشته در ایام زمستان موافق بود، چون کبیسه را اعمال کردند، پیش افتاد و در نزد ملوک خراسان اینطور، مرسوم گشت که روز مهرگان، به سپاهیان رخت پائیزی و زمستانی میدادند، منشاء این عید آن است که فریدون بر ضحاک پیروز گردید. [3]

نگارنده کتاب گاه شماری تاریخ می نگارد : « عید منسوب به میترا یا عید مهر یاد میشود این ماه با اعیادش که منسوب به میترا است که در اول پائیز عید مذهبی و ملی ایرانیان یعنی عید متر (خدای بزرگ) که قبل از اهورا مزدا، مورد پرستش ایرانیان (مقصود ایران موجوده نیست بلکه ایران باستان آریاویجه میباشد که به سرزمین های ارین ها اطلاق میشود) بوده، در ماه اول پائیز عیدی به همین نام بر گزار میشد. در میان مناطق جنوب عید میترا، و بین اقوام شمال شرق عیدی بنام (مهرگان) تجلیل میگردید که برای برگزاری این اعیاد تشریفات خاصی در نظر گرفته میشد. [4] باید افزود که نزاد آریایی در دوره های تاریخ تمدنی خود، این جشن را با شیوه و جلال خاص تجلیل می نمودند.

جشن مهرگان بنا بر تائید تاریخ در عصر غزنویان و قبل از انها توسط سامانیان با شکوهمندی خاصی همه ساله در موقع معین آن که همان مهر ماه است تجلیل و بر گزار میگردید. قسمیکه آورده اند خود شخص سلطان بر تخت می نشست، مردم را بار میداد دامیزادگان واولیای دربار پیش می آمدند و این روز فرخنده را به پادشاه شاد باش گفته و بین مردم درهم و دینار نثار میکردند. حکام اطراف کشور بر غرض بزرگداشت این جشن باستانی احساسات خود را با فرستادن وکیل خاص به شاه تهنیت و تحف و هدایا ی با ارزش می فرستاد.

برسیورث نگارنده کتاب تاریخ غزنویان در ضمن تائید عقاید ان عده مورخان که پیرامون این پدیده اجتماعی، تحقیقاتی سودمند انجام داده اند،او نیز عقاید خود را ابراز داشته است :

فرمانروایان محلی و سرکردگان قوم به مناسبت، فرا رسیدن اعیاد ملی و مذهبی، تحف و هدایای فراوان بدربار امیر می فرستادند.

پادشاهان، غزنوی، چون به برگزاری مجالس بمناسبت جشن مهرگان و عید باستانی نوروز، اهتمام و توجه خاص داشتند و سنت های دیرینه را ارج می نهادند، از این جاست که در موقع جشن مهرگان و عید نوروز حاکم غیر نظامی خراسان زمین چون:

سور، خوارزم، امیران چغانی، فرمانروایان گرگان و هم چنین حاکم قصدا و مکران بغرض ابراز احساسات و شرکت در مراسم شاندار دربار غزنویان در هنگام بهاران و خزان هدایا ارسال میکردند، امیر در قبال آن از هیچگونه بذل و بخشش ها مضایقه نمیکرد. او اذعان میدارد که فرمانروای چغانیان، اسپ های نیرو مند که خاص کشور آنان بود، غلامان ترک، باز و پلنگ، به جهت شکار امیر مسعود، به عنوان هدایا میفرستادند.

علاء الدوله هر ساله بیست هزار دینارو ده هزار دست جامه آز پیداوار محلی به عنوان هدایای سال در عید نوروزو جشن مهرگان بدربار امیر مسعود، می فرستاد [5]

در جشن مهرگان رسم چنان بود که امیر با درباریان مجلس نشاط می گسترد و به می گساری می پرداخت و این در حالی بود که در هنگام تجلیل همه غرق در شادی و سرور بوده سخن سرایان و شاعران با سرودن اشعار روح پرورهمه را غرق شادی میساخت، ستایشگران و مطربان و خنیا گران خوش ذوق، صله دریافت میکردند. بعضی از مؤرخان را چنین عقیده بود که در دوران دودمان آل ناصر، جشن مهرگان با مراسم خاص بر گزار میشد، چنانچه ابوالفضل بیهقی مؤرخ نامدار آن دوره چنین روایت کرده است : « امیر روز دوشنبه به جشن مهرگان نشست و چنان نثار ها و هدایا آورده بودند، که از حد واندازه بگذشت، صاحبان دواوین بی نهایت چیزی، فرستاده بود صوری صاحب دیوان، خراسان، خوارزمشاه التونتاش، امیر گرگان، حکمرانان و دیگر امراء هدایای فرستادند، و روزی با نام گذشت که مانند آن کمتر بخاطر دارند. [6]

اودر جای دیگری از تاریخش علاوه میکند: امیر به جشن مهرگان نشست، در صفۀ سرای نو که هنوز تخت و تاج و مجلس خانه ساخته نشده بود، شهزادگان و حشم در درگاه را به ترتیب بنشاندند، و هر کدام هدایا تقدیم نمودند. [7] او(سلطان مسعود) بر تخت می نشست، به افتخار این روز فرخنده شراب می نوشیدند، و جشن مهرگان، با شکوه تر و مجلل بر گزار میگردید. [8]

عثمان مختاری سخن پرداز ماهر آندوره در وصف پدیده های اجتماعی از جمله، جشن مهرگان قصیدۀ بلندی سروده که در اینجا به نقل یک بیت آن می پردازیم :

ای مهرگان زگاه فریدون نامدار

تا گاه شاه یافته ای خسروی هزار [9]

عنصری بلخی شاعر دربار محمود، غزنوی هم در این زمینه قصیدۀ بالایی دارد که چند بیت آن را منحیث نمونه می آوریم:

مهرگان آمد گرفته فالش از نیکی مثال

نیک روز و نیک جشن و نیک بخت و نیک حال

فال فیروزی و روز است آسمان و بوستان

کان یکی پیروزه جامه، است این دگر زرین نهال [10]

 مسعود سعد سلمان در قصیده ای جشن مهرگان را ستوده است:

روز مهر و ماه مهر و وجشن فرخ مهرگان

مهر بفزای نگار مهر جوی مهربان [11]

منوچهرس شاعر ستوده طبیعت نیز در مورد جشن مهرگان قصیده پر آب و تابی دارد که یک بیت آن را نقل میکنیم :

آمد خجسته مهرگان، جشن بزرگ خسروان

نارنج و نار و ارغوان آورده از هر ناحیه [12]

[1] البیرونی، کتاب التفهیم، چاپخانه مجلس سال 1319 تهران، ص 255

[2] وضع اجتماعی دوره غزنویان، پیشین، ص427 ؛ رک: آثار الباقیه، تالیف بیرونی، ص251

[3] آثار الباقیه، تالیف ابوریحان بیرونی، ص253

[4] گاه شماری در تاریخ و در ایران قدیم رک: وضع اجتماعی، پیشین، 428

[5] غزنویان تالیف بورسیورث صص 82 و 83

[6] بیهقی، فیاض، پیشین، ص 359

[7] تاریخ بیهقی،پیشین، ص 655

[8] تاد نامه ابوالفضل بیهقی، مجموع مقالات،دانشگاه فردوسی مشهد،سال 1349،ص431

[9] دیوان عثمان مختاری، ج/ اول، بنگاه ترجمه ونشر کتاب سال 1341، تهران 18

[10] دیوان عنصر بلخی ٌ 95

[11] دیوان مسعود سعد سلمان، کتابفروشی آداب، سال 1318، تهران،ص 470

[12] دیوان منو چهری دامغانی، ص 78

• افزودن جدید جستجو
• نظر ها

•   |108.27.103.xxx |2011-10-10 19:51:49 پری
  ندانستم هدف شمامحتر م از این نوشته چه بوده است؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
  • 1
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |175.106.55.xxx |2011-10-11 17:24:52 عبدالواحد سیدی
  از اینکه نوشته مرا موردتوجه قرار دادید و خواندید ممنونم. حوصله داشته باشید حتماپیامی از آن دریافت خو اهید کرد و آن پیام آشنایی با طبیعتی است که انسان را احاطه نموده است نا انسان چطور به این احاطه خودش را زمانمند یسازد مانند حرکت پاندول ساعت. شاد باشید
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |2.98.244.xxx |2011-10-14 19:23:14 ناشناس
  خواهر عزیز پری جان سلام این ناشناس یک بار دیگر بعد از یک غیبت طولانی خدمت شما تقدیم است.خدا کند که ا یام به کامتان بوده باشد.شما می دانید که سیاست های مغرضانه حکام جاهل این سرزمین تمام ارزش های پسندیده
  وعالی مارا با حیله های مکارانه از ما گرفتند و مارا بی هویت ساختند.اگر عزیزان عزیز این سرزمین زحمت می کشند و از زیر خروارها من خاکستر فراموشی اداب و سنن
  پسندیده نیاکان مارا بیاد ما می دهند باید از ا یشان و زحمات آنها تشکر بایدکرد.و کمی هم تحمق وتفکر
  بقول ملانای بلخ لحظه ی با خود نگر تو کیستی
  وز ک جای وز په جای چیستی موفق باشید
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

•   |109.68.234.xxx |2011-10-17 08:32:40 ناشناس
  
  محترم این ارزش زحمتکشی و بدست نشر سپردن را نداشته است ؛ گیرم که همانطوریکه البیرونی گفته افریدون ب ه ضحاک ماردوش پیروز شد ؛ بااین افسانه چی چیز را میخواهی ثابت کنی ؟ سن شما ازمرزکهولت گذشته؛ مع الاسف تاهنوز اندیشه دوران کودکی زندگی ات تحت الشعاع قرار داده است ؛ بیشترنوشته های شما از چنین مواضع برخو ردار است؛
  دراین شرایط ودر این زمان که از زمین وآسمان کشور بالای مردم باران مرگ میبارد؛ جشن مهرگان چ ه دردی را دوامیکند؟وازجهتی همانطوریکه پری گفته است هدف تان چی است ؟
  انسان های دیار دیگر وقتی به سن و سال شمامیرسند عاقل وسنجیده مسایل مردم وکشور شان را به راهنمائی میگیرند؛ اما وای برما که پیر ما چنین باشد.
  جای تاسف که ناامنی کشور که باحضور نیروهای بین المللی به جای نرسید وکشمکش های نظام که روز تاروز گسترش می یابد وبدبختی های که به سراغ این ملت میاید درفکر وذهن شماجای نیافت وآمدی چیزی نوشتی که هیچ خیر وصلاحی در آن نیست.
  پاکستان کشوروملت را به توپ می بندد واقای کرزی برای خودش جانشین تعیین میکند وم لاعمرکور به حملات انتحاری شدت می بخشد؛ عبدالواحد سیدی به پیشواز جشن مهرگان یاوه سرائی میکند؛ حقیقت ا ست که این ملت نه نویسنده دارد نه سیاستمدار؛ نه پیر جهان دیده ؛ بدیهی است که وقتی جناب شما به عنوان ب زرگ و موی سفید نقش باطل شده را از ادیان گذشته سعی به زنده نگهداشتن آن میکنید؛ جوانان به پیشتاز از ای ن اندیشه شما اگر به این دستاورد شما چنگ بزنند گناه این را بدوش میگیرید ؟. درحالیکه جهان کفر باهمه ا مکانات سعی بر به بیراهه کشاندن نسل جوان ما در داخل و خارج کشور دارد؛ وفرهنگ متزلزل ما دست خوش ودستن گرد ده ها مورد جابجائی فرهنگ های بیگانه را بخود میگیرد ؛ جناب شما به عنوان حامی و پشتیبان وراهنمای د ین محمد می بایست گمراهان را بسوی راه راست هدایتگر شوید ؛ به این امید که رنجه خاطر نشوید ؛ من سخت اح ترام به شخصیت واهلیت شما دارم ؛ تنها خواستم بابیان این نوشته درد دلم را تهی و سپس به همان احترامی که از قبل بشما داشتم برگردم.
  
  • 0
  • 0

  پاسخ | بازگو

نوشتن نظر

Your Contact Details:

نام:

ایمیل:  اعلام نکردناعلام کردن

Comment:

عنوان:

قالب نوشته:         -رنگ-آبی کمرنگسیاهآبیبنفشخاکستریسبزلیموییقرمز آلبالوییسرمه ایزیتونیزرشکیقرمزنقره ایآبی سیرسفیدزرد -اندازه-ریزکوچکمعمولیبزرگبسیار بزرگ

Message:

Security

کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."