بعد از جنگ دوم جهاني، عدهء از كشور هاي غني و ملل متحد، براي كاهش خطر ناشي از حوادث طبعي و به حد اقل رساند ن تلفات جاني و خسارات مالي به اين پروسه اهميت زياد قايل گرديدند.كه از آن زمان تا حال به صدها اثر، رساله ها و مقالات توسط محققين به استفاده از تجارب شان در بعضي از كشور ها سانحه ديده نوشته اند و به چاپ رسيده است.

همچنان سالانه به صدها كنفرانس، وركشاپ ها همراه با سفريه هاي پر قيمت در بعضي از كشور ها داير ميگردد. هزاران سازمان هاي غيردولتي يا NGO ها مخصوص در همين بخش مصروف اند از جمله در پاكستان.

در كشور ما هم در دورهء جمهوريت مرحوم داود خان به كمك ملل متحد، بخش UNDRO آن، يك رياست مستقل به اين نام در چوكات دولت تا سيس گرديد كه تا حال پا برجاست. اما بعد از سرنگوني ر‍ژيم جمهوري، توسط حزب ديموكراتيك و تا دوره طالبان اين رياست از كمك هاي علمي و مالي بين الملي محروم گرديد يا به حد نامحسوس تنزيل كرد و به يك ادارهء تقريباً خيريه تبديل گرديد يعني فاقد تطبيق پلان هاي عمده پنجگانه مانند، باخبري عامه، آمادگي، تخفيف خطر، عمليات امداد و نجات و توزيع كمك و سر پنا و بعد بازسازي پلان شده كه هنوز هم به سطح ملي مخصوصا ً در مناطق آسيب پذير كشور از جمله پايتخت كشور با جميعت بالاتر از پنج مليون نفوس، پلان هاي فوق تطبيق نشده و محسوس نيست. نمونه بارز اين كمبود ها، اعمار بيش از هفتاد در صد بلند منزل هاي خلاف نورم ساختمان و زلزله، تنگ ساختن مسير سيلاب ها قطع جنگلات، غصب پارك ها و غيره در مركز و بعضي از ولايات است.

هموطن آيا مردم پاكستان ميدانستند كه روزگاري خواهد آمد كه پنجم حصه خاك شان شبه به بحر شود؟ يا آيا مردم كشور هايتي ميدانستند كه زلزله قسمت اعظم شهر وحتا قصر رياست جمهوري شان را منهدم ميسازد؟ و يا كسي ميدانست كه زلزله چلي محور زمين را تغير ميدهد. مطميناً به فكر شان هم خطور نمي كرد.همان طوريكه ما هم نمي دانيم چه وقتي سانحه اي خواهد آمد يا هيچ وقت نه خواهد آمد.و به همين دليل با بي پروا يي سطحي نگري و سود جويي در همه مسايل از جمله درعلم ساختمان و حوادث طبعي مينگريم يا عاميانه تر بگويم (به بلاي مافياي ساختمان و پول سازها ي، رشوه ده و رشوه خوار كه كاردستي هاي شان روزي صدها انسان را بكام مرگ خواهد برد).

 اما تاريخ حوادث طبعي افغانستان جواب خواهد داد، كه شايد روزي نوع حوادث عظيم به وقوع بپيوندند.

هدف عمده از ايجا د ادارات بنام مجادله با حوادث طبعي در كشور هاي مختلف جهان حتا تا به سويه وزارت حالت اضطرار، كاهش خطرات احتمالي از سوانح طبعي است كه توسط پلان هاي خاص از جمله باخبري عامه از طريق آموزش و آگاهي دهي مردم درباره سانحه طبعي با عوارض جانبي و خواص سانحه است كه در همان كشور زياد معمول است يا اتفاق خواهد افتاد تا مردم راه زندگي كردن و سازش با طبيعت را بياموزند زيرا زمين يك كره بي ثبات است و هر آن احتمال يك حادثه خورد و بزرگ در منطقه اي از جهان امكان پذير است و بعضي وقت سوانح طبعي بسيار خشين و بي رحم عمل ميكند. طور مثال در قرن هفدهم دريكي از شهرهاي كشور چين، در يك زلزله وفقط در چند ثانيه هشت لك و چهل هزار نفر به كام مرگ رفت. يا زلزله كابل در دوره بابر هفتادو دو روز به وقفه ها دوام كرد، لغزش و استحكاك سالانه پلت هند و آسيا در سرحدات هماليا قسمت از پاكستان را تا زمين است تكان خواهد داد.

 بايد متذكر شد كه بررگترين قدرت هاي اقتصادي جهان توانايي استادگي و مقاومت، يا توقف دادن يك حادثه عظيم طور مثال يك زلزله با قدرت قوي يا تسونامي يا حوادث بزرگ اتموسفيري مثل باران هاي طوفاني و غيره را ندارند. فقط تطبيق همين پلان هاي مجادله با حوادث كه راه احتياط است آنها هم استفاده ميكنند و به آن باور دارند، و ديگر راه و چاره يا بديلي هم وجود ندارد.

با مقدمه فوق نگاهي به سيلاب هاي گسترده پاكستان و اثرات آن در نزديك سرحدات افغانستان مي اندازيم.كه چندين روز دوام كرد و در حدود بيش از20% ساحات پاكستان را آب گرفت و بيست مليون انسان را مسيقيم يا غير مستقيم متاثر ساخت.

 از بسكه دامنهء باران ها و سيلاب ها گسترده و دوامدار شد كاملا ً از كنترول خارج گرد يد. ادارات ذيربط مجادله با حوادث پاكستان هيچ نوع كمكي نتوانستند و حتي در توزيع عادلانه كالاه ها و مواد غذايي به مردم آسيب ديده ناشي از سيلاب عاجز ماندند و اگر كرده باشند هم بسيار نا محسوس و پنهان از ديد كمره ها بود. و زياد تر ارود بود كه به استفاده از امكاناتي كه دارند فعاليت مي نمودند.

 ما در كشور خود چيزي از تحقيق علمي در باره حوادث كه خود كرده باشيم نداريم و اگر توسط موسسات خارجي در چند سال اخير شده باشد را در نظر نگيريم، مبالغه آميزنه خواهد بود كه شما يك ورق تحقيق درباره حوادث طبعي افغانستان را در كشور هاي غربي كه در اين تحقيقات دست بالا دارند پيدا كرده بتوانيد. طور مثال در سال 1991 از پروفيسور نيكولاي امبرسيس كه يك دانشمند شناخته شده است مخصوصا در بخش زلزله، دها اثر نوشته است و استاد انجنيري امپريال كالج هم بود تقاضا كردم كه كمي مواد تحقيقي راجع به زلزله هاي افغانستان همرايم كمك كن، به بسيار پيشاني كشاده در حدود بيست رساله از كتاب خانه دفترش را برايم داد وقتي شب آنها را سر سري مرور كردم همه راجع به زلزله هاي ايران و پاكستان بود. و يك سطر هم در بار ه كشور ما نبود. وقتي موضوع را با ايشان مطرح كردم از سياست ناليد و افسوس كرد اما آدرس را داد كه در آن كشور ها موجود است. يعني منظورش از كشور روسيه، ازبكستان و تاجيكستان بود اين اثبات ادعاي من است كه پاكستان نسبت به ما در اين راستا دست بالاتر دارد. اينكه خود شان در اين موضوعات تحقيقات هاي علمي دارند يا مثل كشورما ندارند و منتظر كمك ديگران اند خبري ندارم.

اما ادارات ذيربط پاكستان با وجود اندوخته هاي زياد علمي، تحقيقي، اسناد تاريخي و مصارف زيادي در اين باره كه غربي ها براي پاكستان انجام داده اند و تجارب در اين راستا زياد دارند، در حوادث اخير سيلاب هاي تباه كن هيچ فعاليت چشم گيري كرده نتوانستند وحتي رضا كاران محلي هم نداشتند تا كمك هاي بين المللي را به آسيب ديدگان مستحق برساندند.

اينجاست كه ادارات مجادله با حوادث در يك كشور با تمام عرض و طولي كه دارند همراه با موسسات بين المللي و (ان جي او) ها كه در اين راستا كار ميكنند، زيرسوال قرار ميگيرند و مردم به موجود بودن و مصارف اين ادارات بي باور ميشوند. به خصوص در كشورهاي كه متهم به استفاده جويي از مساعدت هاي بين المللي هم مي باشند. گستردگي وازكنترول خارج شدن سيلاب هاي پاكستان كاملا ً قابل درك است. اما اثري از اندك ترين دست آورد هاي مسلكي ديده نمي شود.

 نه تنها دولت ها، بلكه دها سازمان هاي بين المللي و (آن جي او) سالانه در اين رابطه از دونر ها پول هاي وافر ميگيرند و مصرف مينمايند كه به جز از تدوير بعضي كنفرانس ها يا وركشاپ ها ي نمايشي خسته كن چيزي موثري در ساحه و عمل بين مردم ديده نميشود و با وجود اين همه مصارف نتيجه اش در يك وقت سانحه ديده ميشود كه جز سراسميگي بي اداره گي عدم مديريت، بي عدالتي، استفاده جويي از مساعدت هاي بين المللي ونا اميدي مردم آسيب ديده چيز ديده نميشود.يعني بلاخره هيچ.

سيلاب هاي تباه كن پاكستان الگو يا سرمشقي است براي تمام كشورهاي مشابه.

اميد است كارشناسان مجرب پاكستان كه خود اقليم، منطقه و مردم خود را مي شناسند بعد از آرامش اين سيلاب ها به تحقيق گسترده علمي در اين راستا بپردازند و از متخصصين شناخته شده جهاني كه تعداد شان انگشت شمار است هم كمك بگيرند و كشور هاي همجوار و همسايه را هم از تحقيق خويش مستفيد سازند.

 و چه خوب است كه جرنيل ها و كرنيل ها، همان پولي را كه براي تخريب كشوريكه نه تجزيه پذير است و نه تسخير پذير به محققين اين بخش بپردازند تا مردم مظلوم و فقير اما مهمان دوست پاكستان را از اين مصيبت بزرگ امروز و فردا نجات دهند.

سر چشمه يا منشاه باران هاي اخير پاكستان و افغانستان:

گرماي زمين اقليم بعضي مناطق كره زمين را تغير داده يا تغير خواهد داد. قسمت هاي از روسيه را خشك سالي تهديد ميكند و جنگلات حريق ميشود ولي زمين هاي پاكستان توان جذب آب باران ها سيلاب ها را ندارد يعني عكس سابق. اين يك عامل عمده سيلاب هاي اخير است.

اما عموماً در فصل گرما كه مصادف با ماهاي سرطان و اسد يا جولاي و اگست عيسوي ميشود، در مناطق استوايي كه حرارت زمين بلند ميرود اختلالات اتمسفيري يا تصادم هواي سرد و گرم و پايين آمدن آني فشار سيمابي باعث به وجود آمدن شمال هاي شديدي در سطح بحر ميشود كه بدور مركز خود مانند يك موتور ميچرخد. كه گاه با تعجيل همراه ميباشد. و در نتيجه حوادث ذيل را به وجود مي آورد:

-           سايكولان در بحر هند و جنوب پاسفيك.

-           هريكن در غرب اتلانتيك و شرق پاسفيك.

-           طوفان ها در غرب پا سفيك. همچنان تورنادو در امريكا و غيره حادثات.

 وا‍‍‍ژه هاي فوق به زبان انگليسي است كه معادل‌آن در زبان فارسي ياپشتو توفان گفته ميشود.

Cyclone , Hurricane , Tornadoes, Typhoon.

از جمله سيلاب هاي اخير در پاكستان واثرات آن در افغانستان از نوع سايكولان است.

وقتي سايكولان به زمين يا خشكه ميرسد باران هاي شديد را با خود همراهي ميكند كه باعث سيلاب ها با اثرات جانبي آن مانند امواج بلند بحري با شمال هاي تند، لغزش زمين، لغزش خاك، تخريب ساختمان هاي ضعيف، آلوده ساختن آب ها و غيره ميگردد.

آخرين سايكولان بسيار قوي بحر هند در سال1977 بود كه ايالت اندراپرديش هندوستان را شديد متاثر ساخت و اثرات آن باعث ازبين رفتن و خساره دادن در حدود 379583 خانه هاي مردم و ساختمان ها گرديد و در حدود 1.442 مليون انسان را مستقيما ً متاثر نمود.

فعاليت سايكولان:

سايكولان نوع فعل و انفعلات اتمسفيري است، در مناطق استوايي و نواحي گرمسير كه درجه حرارت در خشكه بالا ميرود و در بالاي سطح بحر حرارت تقريبا ً ثابت مي ماند، عموما ً در بالاي سطح بحر، هواي گرم و سرد تصادم ميكند و سبب شمال هاي تند هم ميگردد، اين تصادم هواي سرد وگرم همراه با تراكم انرژي بسيار بلند به اثر تابش سولري آفتاب در سطح بحر و مخلوط شدن حرارت با رطوبت و پايين افتيدن فشار سيمابي، باعث تند بادي ميشود كه بدور مركز خود كه بنام چشم سيكولولان يا د مي شود مي چرخد تندي چرخش به اندازه ميرسد كه در عمق بحر سوراخ چاه مانند به عمق 10 تا 20 كيلومتر ايجاد مي نمايد، قطر چشم سايكولان از 20 تا 40 كيلو متر مي رسد و قطرخارجي تا 300 كيلو متر، سرعت تا 120 كيلو متر بر ساعت و اثرات باد هاي آن تا 600 كيلو متر قابل احساس است. اين چرخش به طرف فضا شكل مخروط شيب دار را دارد.

اين كتله عظيم با انرژي زياد بالا سطح بحر همراه با باران هاي شديد توسط باد هاي شديد بحري مسير ميگيرد و حركت ميمايد كه معمولاً به طرف شمال يا جنوب در حركت ميشود و گاهي تمايل به شرق و غرب كه مربوط مي شود به شرايط اتموسفيري و فشار هاي سيمابي مناطق ميزبان. دوران يا مدت سايكولان بعضا ً تا مدت 9 روز تا مسافه درحدود10000 كيلومتر را سفر كرده ميتواند.

سايكولان ها معمولا ً فاجعه زيادي را به بار مي آورد به خاطريكه ساحات زيادي را در بر ميگيرد و باعث سيلاب هاي مدهش ميگردد. سرعت شمال هاي تند آن كه با سرعت 120 كيلومتر بر ساعت ميرسد بعضا ًبا قوه چندين برابر افزايش مي يابد.

اما بايد خاطر نشان كرد كه طوفان نوع تورنادو كه به شكل آني و تند بروز ميكند مثل سايكولان دارايي چشم مي باشد اما با قطر خورد تر نسبت به سايكولان دارايي زمان يا مدت كم مي باشد، ساحات زيادي را در بر نميگرد و در يك مسير كم عرض تر جاده يا سرك مانند حركت ميكند ولي تخريبات زيادي را در مسير خود به وجود مي آورد.

براي اندازه گيري شمال يا باد اين نوع طوفان ها دو نوع مقياس معمول است:

1-         Saffir – Simpson scale

2-        Beaufort scale

طور مثال براي درجه بندي طوفان هركين كه از (1-5) قبول شده است سرعت باد از 120 تا 150 كيلومتر بر ساعت توسط مقياس فوق نشان داده ميشود.

اثرات طوفان هاي اتموسفيري كه در فوق از آنها نام برده شد همراه با تسونامي كه يك سانحه جيالوجيكي است نه اتمسفيري، اكثراً سيلاب هاي مدهش را در بر دارد، كه اين سيلاب ها به چهار نوع ميباشد.

-         سيلاب دور از ساحل كه بنام Inland سيلاب شناخته مي شود. اين نوع سيلاب در نتيجه لبريز شدن آب زياد از اثر باران هاي شديد تنگ شدن سيل بر يا راه هاي سيلاب، لغزش زمين و خاك، ذخيره شدن آب مانند بند و بعد فروريختن آن و شكستن بند هاي آب، لبريز شدن آب هاي ساحلي بواسط موج بلند يا فروكش تسونامي ها و غيره به وجود مي آيد.

-         سيلاب هاي آني يا Flash مانند، اين نوع سيلاب داراي مدت و دوام كم، قدرت بسيار قوي، تخليه آب طوفاني از منطقه و به اثر شكست بند هاي آب به وجود مي آيد. كشور ما به سبب كوهستاني بودن و داشتن دره هاي بسيار شخ اطراف سلسله هندوكش از اين سيلاب را زياد دارد.

-                سيلاب هاي دريايي، قدرت اين نوع سيلاب ها مربوط مي شود به عرض وعمق دريا، ساحه آبگير منبع دريا، توپوگرافي، شرايط خاك و نشوونماي نباتات، جنگلات، شرايط هوا. در دريا هاي بزرگ و پهناور مانند دريا نيل در مصر سيلاب به سرعت و قدرت بلند و خطرناك به وقوع نمي پيوندند. سيلاب هاي دريايي هم موسومي است، باد، رطوبت زمين اثر خود را دارد.

-        سيلاب هاي ساحلي يا Coastal، كه درنتيجه اثرات مخرب حوادث از قبيل (سايكولان، هركين و طوفان) به وجود مي آيد معمولاً در بحر هند وساحات بنگال و كشور هاي آسيايي به وجود مي آيد كه هميشه باران هاي شديد همراه با سيلاب ها مي باشد.

تسونامي كه دارايي موج طويل و ساحه نوسان پايين مي باشد از عمق ابحار تا قلعه آن 160 كيلو متر مي رسد كه ارتفاع آب ناشي از سونامي در شهر هاي ساحلي تا 40 متر هم راجستر گرديده است هم باعث سيلاب هاي ساحلي مي گردد، سرعت اين امواح تا 800 كيلو متر بر ساعت هم ثبت شده است.

• جستجو
• نظر ها

تنها کاربران عضو شده می توانند نظر ارسال کنند!

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."